Chiny rozszerzają system wsparcia dla rodzin z dziećmi. Nowe działania obejmują rozwój dostępnej opieki nad najmłodszymi, wzmacnianie pediatrii w podstawowej ochronie zdrowia oraz dalsze zmniejszanie kosztów związanych z narodzinami i wychowaniem dzieci. Budowa społeczeństwa przyjaznego rodzicielstwu jest jednym z ważnych kierunków chińskiej polityki społecznej na lata 2026–2030.
Państwo rozwija system obejmujący cały okres związany z narodzinami i wychowaniem dziecka: od opieki przed ciążą, przez ciążę i poród, po pierwsze lata życia. Obejmuje on świadczenia związane z macierzyństwem, ogólnokrajowe dopłaty do wychowania małych dzieci, refundację kosztów leczenia oraz rozwój przystępnych cenowo usług opiekuńczych. Najnowsze zapowiedzi władz mają ten system dalej rozszerzać.
Więcej opieki nad dziećmi i pediatrii
14 września przewodniczący Narodowej Komisji Zdrowia Lei Haichao przedstawił kolejne działania podczas konferencji prasowej poświęconej ochronie zdrowia w okresie 15. planu pięcioletniego. Wspólnoty lokalne i pracodawcy mają otrzymywać wsparcie przy tworzeniu placówek opieki nad małymi dziećmi, tak aby rodzice mogli korzystać z nich blisko miejsca zamieszkania lub pracy i za przystępną cenę. Rozwijany ma być również model łączący żłobki i przedszkola, a przedszkola mają częściej przyjmować dzieci w wieku od dwóch do trzech lat.
Istotną częścią programu jest także zwiększenie dostępności pediatrii poza dużymi szpitalami. W 2026 roku możliwości leczenia dzieci ma uzyskać kolejnych 1000 gminnych i osiedlowych placówek medycznych, a do końca roku ponad 95 proc. ośrodków zdrowia na poziomie gmin i społeczności lokalnych ma oferować podstawową opiekę pediatryczną. Do takich placówek skierowano już około 3100 pediatrów z większych szpitali. Rozbudowa lokalnych sieci opieki zdrowotnej ma umożliwić rodzinom częstsze korzystanie z pomocy medycznej w pobliżu miejsca zamieszkania.
Chiny nadal mają duży potencjał demograficzny
Lei Haichao zwrócił jednocześnie uwagę, że mimo spadku liczby ludności przez cztery kolejne lata Chiny nadal mają około 1,405 mld mieszkańców i pozostaną w nadchodzących latach jednym z największych pod względem ludności państw świata. Kraj zachowuje również duże zasoby pracy. Pod koniec 2025 roku populacja w wieku od 16 do 59 lat liczyła około 851,36 mln osób, a średnia liczba lat edukacji w tej grupie wzrosła do 11,3.
Co roku na chińskie uczelnie przyjmowanych jest ponadto ponad 10 mln nowych studentów. W oficjalnym podejściu do kwestii demograficznych coraz większe znaczenie ma więc nie tylko liczba mieszkańców, lecz także poziom ich wykształcenia, zdrowie i kwalifikacje. Władze łączą odpowiedź na niższą dzietność i starzenie się społeczeństwa z szerszym celem określanym jako wysokiej jakości rozwój ludności.
Społeczeństwo przyjazne rodzicielstwu
Kierunek ten został wyraźnie określony podczas XX Zjazdu Komunistycznej Partii Chin w 2022 roku. Xi Jinping wskazał wówczas na potrzebę udoskonalenia strategii rozwoju ludności, stworzenia systemu polityki wspierającej dzietność oraz zmniejszenia kosztów związanych z narodzinami, wychowaniem i edukacją dzieci. W 15. planie pięcioletnim na lata 2026–2030 budowa określanego w chińskich dokumentach jako shengyu youhao xing shehui – społeczeństwa przyjaznego dzietności i rodzicielstwu – została rozwinięta w osobny zestaw działań.
Plan przewiduje rozszerzanie ubezpieczenia macierzyńskiego, poprawę finansowania badań prenatalnych i kosztów porodu, pełniejsze wdrażanie urlopów związanych z rodzicielstwem oraz rozwój powszechnie dostępnej opieki nad najmłodszymi. Pracodawcy są zachęcani do stosowania bardziej elastycznej organizacji pracy wobec rodziców dzieci do trzeciego roku życia. Wsparcie dla rodzin wielodzietnych ma być również uwzględniane w polityce edukacyjnej i mieszkaniowej.
3600 juanów rocznie na dziecko
Najbardziej bezpośrednim instrumentem finansowym jest ogólnokrajowy system dopłat do wychowania najmłodszych dzieci, uruchomiony w 2025 roku. Podstawowa stawka wynosi 3600 juanów rocznie na każde dziecko do ukończenia trzeciego roku życia, niezależnie od tego, czy jest ono pierwszym, drugim czy trzecim dzieckiem w rodzinie. Świadczenie jest zwolnione z podatku dochodowego.
Do sierpnia 2026 roku tegoroczne świadczenie otrzymało ponad 25 mln niemowląt i małych dzieci. Rząd centralny przeznaczył na realizację programu 99,9 mld juanów, o 10,6 proc. więcej niż rok wcześniej, a łączne wydatki wszystkich szczebli finansów publicznych mają wynieść około 110 mld juanów.
Jesienią 2025 roku rozpoczęto także zwalnianie rodzin z opłat za opiekę i edukację w ostatnim roku przedszkola. Z rozwiązania korzysta obecnie około 24 mln dzieci. W publicznych przedszkolach odpowiednie opłaty są znoszone, natomiast w kwalifikujących się placówkach niepublicznych rodziny mogą otrzymać odpowiadające temu wsparcie.
Kolejną częścią systemu jest ubezpieczenie macierzyńskie, którym objętych jest około 260 mln osób. W wielu regionach dostęp do niego jest rozszerzany także na osoby pracujące w bardziej elastycznych formach zatrudnienia, które mogą przystępować do systemu razem z pracowniczym ubezpieczeniem zdrowotnym.
Wypłaty i nadzór
Wypłata świadczeń za 2026 rok już trwa. Za weryfikację wniosków i organizację przekazywania pieniędzy odpowiadają organy ochrony zdrowia na poszczególnych szczeblach administracji. Zgodnie z obowiązującymi zasadami świadczenia powinny być wypłacane zbiorczo co najmniej raz na kwartał, a wnioski zatwierdzone w poprzednim kwartale mają zostać rozliczone przed końcem kolejnego. Ministerstwo Finansów zapowiedziało dalszą współpracę z Narodową Komisją Zdrowia przy zarządzaniu środkami i kontroli realizacji programu.
Od zmiany zasad do systemu wsparcia rodzin
Rozbudowa polityki rodzinnej jest odpowiedzią na długofalowe zmiany struktury ludności. Chiny stopniowo odchodziły od wcześniejszych ograniczeń dotyczących liczby dzieci, najpierw wprowadzając politykę dwojga, a następnie trojga dzieci. Sama zmiana zasad nie usuwa jednak czynników wpływających na decyzje rodzin: kosztów opieki i edukacji, możliwości łączenia pracy z rodzicielstwem, dostępu do usług medycznych czy wydatków związanych z pierwszymi latami życia dziecka.
Dlatego obecny kierunek obejmuje jednocześnie świadczenia pieniężne, ubezpieczenia, opiekę zdrowotną, żłobki i przedszkola oraz rozwiązania dotyczące zatrudnienia i mieszkań. W 15. planie pięcioletnim cel określono jako ograniczanie kosztów narodzin, wychowania i edukacji dzieci, stabilizowanie liczby noworodków oraz wspieranie długoterminowego, zrównoważonego rozwoju ludności. Do 2030 roku udział dzieci do trzeciego roku życia korzystających ze zorganizowanej opieki ma wzrosnąć o 6 punktów procentowych w porównaniu z 2025 rokiem.
Źródła
Rada Państwa ChRL / Xinhua – najnowsze działania dotyczące opieki nad dziećmi, pediatrii, dopłat i ubezpieczenia macierzyńskiego.
Biuro Informacyjne Rady Państwa / China Daily – dane dotyczące ludności, zasobów pracy i polityki wspierającej dzietność.
Ministerstwo Finansów ChRL – finansowanie programu dopłat na dzieci w 2026 roku i zasady wypłat.
Xinhua / Rada Państwa ChRL – dane o dopłatach oraz zwolnieniu z opłat za ostatni rok przedszkola.
15. plan pięcioletni ChRL na lata 2026–2030 – oficjalne założenia dotyczące społeczeństwa przyjaznego dzietności, opieki nad dziećmi i polityki rodzinnej.
Raport na XX Zjazd KPCh – założenia dotyczące polityki wspierającej dzietność i zmniejszania kosztów wychowania dzieci.
