W Jingdezhen piece wciąż płoną, a w warsztatach rzemieślnicy formują glinę i dekorują naczynia technikami doskonalonymi przez pokolenia. 25 lipca 2026 roku, podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Busan, stanowiska rzemieślniczej produkcji porcelany w Jingdezhen wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To 61. chiński obiekt na liście, pierwszy zgłoszony przez Chiny jako dziedzictwo przemysłowe i pierwszy wpis, którego głównym tematem jest porcelana.
Na listę nie trafił pojedynczy piec ani muzeum, lecz rozległy zespół ukazujący cały dawny system produkcji. Obejmuje on miejskie centrum wytwarzania porcelany, stanowisko dawnych pieców w Hutian, kopalnię glinki kaolinowej w Gaoling, miejsce wydobycia kamienia porcelanowego w Changling oraz obszar pozyskiwania drewna opałowego w Jiaotan. Pięć części zajmuje łącznie 1979 hektarów i jest otoczonych strefą buforową o powierzchni 5545,7 hektara. Wraz z historycznymi drogami wodnymi tworzą one łańcuch prowadzący od wydobycia surowców i przygotowania paliwa po wypał, organizację pracy, handel i transport gotowych wyrobów.
Jingdezhen leży wśród wzgórz północno-wschodniej części prowincji Jiangxi. Okolica ma bogate złoża kaolinu i kamienia porcelanowego, a płynąca przez miasto rzeka Changjiang prowadzi do jeziora Poyang i dalej do Jangcy. Dostęp do surowców, drewna i transportu wodnego pozwolił zbudować ośrodek pracujący dla rynku chińskiego i zagranicznego. Między XIII a XV wiekiem miejscowi rzemieślnicy rozwinęli dwuskładnikową recepturę, w której kamień porcelanowy łączono z kaolinem. Otrzymana masa wytrzymywała wypał w temperaturze przekraczającej 1300 stopni Celsjusza bez odkształceń. Technologia ta wpłynęła później na europejskie poszukiwania receptury twardej porcelany w XVIII wieku.
Od czasów dynastii Song wyroby z Jingdezhen docierały do Azji Środkowej i Zachodniej, Afryki oraz Europy. W epoce Ming szeroko handlowano porcelaną kraak, a za dynastii Qing miejscowe warsztaty realizowały zamówienia przygotowywane specjalnie dla zagranicznych odbiorców. Powstawała porcelana herbowa, misy do golenia oraz naczynia o formach dostosowanych do europejskich stołów. Amerykański historyk Robert Finlay szacował, że między 1500 a 1800 rokiem do Europy trafiło około 300 milionów sztuk chińskiej porcelany, w znacznej części pochodzącej z Jingdezhen. Jej formy i dekoracje były studiowane oraz naśladowane, a motywy porcelanowe przechodziły do malarstwa, meblarstwa, architektury i wystroju wnętrz.
Brytyjski historyk nauki Joseph Needham określał Jingdezhen jako najwcześniejsze miasto przemysłowe świata. W środkowym okresie dynastii Ming, między 1436 a 1572 rokiem, liczba mieszkańców przekroczyła 100 tysięcy, przewyższając populację wielu ówczesnych miast europejskich. Układ ulic i zabudowy podporządkowano specjalizacji. Piece, warsztaty, magazyny, domy, siedziby cechów i stowarzyszenia kupieckie tworzyły jeden organizm. Precyzyjny podział pracy, standaryzacja i rozwój konstrukcji pieców pozwalały wytwarzać ogromne partie porcelany o powtarzalnej jakości. W Jingdezhen udoskonalano również porcelanę niebiesko-białą, emalie i dekoracje znane jako famille rose.
Porcelana pozostaje filarem miejscowej gospodarki. Łańcuch ceramiczny daje pracę ponad 100 tysiącom osób, a w mieście działa ponad 3200 depozytariuszy tradycyjnego rzemiosła ceramicznego. Od 2014 roku Jingdezhen należy również do Sieci Miast Kreatywnych UNESCO w kategorii rzemiosła i sztuki ludowej. Przyjeżdżają tu artyści, projektanci i ceramicy z wielu państw, korzystający z wiedzy miejscowych mistrzów oraz rozbudowanego zaplecza pracowni i pieców.
Xinhua przywołała historię francuskiej artystki wizualnej Karimy Duchamp, która trzykrotnie pracowała w Jingdezhen. Przełomem było dla niej obserwowanie miejscowego rzemieślnika wprowadzającego do pieca kilkumetrowy element ceramiczny bez jego uszkodzenia. Dopiero wtedy uznała, że jej własny pomysł można zrealizować. W tym samym materiale japoński ceramik Takeshi Yasuda zwracał uwagę, że tradycja i innowacja nie są w Jingdezhen przeciwieństwami. Wielowiekowa trwałość miasta bierze się właśnie ze zdolności do odnawiania rzemiosła, przyjmowania nowych form i rozwijania nowych sposobów pracy.
Plan ochrony zespołu na lata 2025–2035 obejmuje monitoring wszystkich pięciu części, dalsze badania, koordynację między instytucjami oraz udział mieszkańców w podejmowaniu decyzji. Dla każdej części działają również procedury oceny wpływu planowanych inwestycji na dziedzictwo, a w najczęściej odwiedzanych miejscach stosowane są rozwiązania ograniczające nadmierny ruch turystyczny.
Sekretarz Komitetu Komunistycznej Partii Chin w Jingdezhen Chen Kelong, cytowany przez Xinhua, powiedział po decyzji UNESCO: „Wpis na listę światowego dziedzictwa jest nowym punktem wyjścia”. Zapowiedział dalszą ochronę kultury ceramicznej, rozwijanie przemysłu dzięki innowacjom i twórczości oraz budowę platformy międzynarodowej wymiany kulturalnej.
Nie chodzi więc o zamknięcie Jingdezhen w roli zabytku. Na półkach miejscowych warsztatów wciąż stoją rzędy świeżo uformowanych czarek czekających na dekorację i wypał. Wpis UNESCO łączy je z dawnymi piecami, kopalniami surowców i wodnymi szlakami, dzięki którym miasto przez stulecia dostarczało porcelanę do odległych części świata. Ochroną objęto nie martwy krajobraz, lecz system, który przez tysiąc lat zmieniał się bez zerwania z własną tradycją.
