Podczas szczytu BRICS w New Delhi Xi Jinping przedstawił pięć propozycji dotyczących dalszego rozwoju ugrupowania i określił BRICS jako najbardziej wpływową platformę współpracy rynków wschodzących i państw rozwijających się. Chiński przywódca rozmawiał również z premierem Indii Narendrą Modim. Według strony chińskiej obaj przywódcy osiągnęli ważny konsensus, że Chiny i Indie powinny traktować się jako partnerzy. Tegoroczny szczyt stał się zarazem okazją do spojrzenia na drogę, jaką BRICS przeszedł w ciągu dwóch dekad, oraz na kierunek, w którym grupa chce rozwijać się po rozszerzeniu.
W marcu 2013 roku Xi Jinping uczestniczył w piątym szczycie BRICS w Durbanie w Republice Południowej Afryki. Był to jego pierwszy międzynarodowy szczyt po objęciu funkcji przewodniczącego Chińskiej Republiki Ludowej. Wzywał wówczas państwa BRICS do budowy bardziej zintegrowanych rynków, wielopoziomowej sieci finansowej, lepszych połączeń lądowych, lotniczych i morskich oraz intensywniejszej wymiany kulturalnej. Dwa lata później, podczas szczytu w rosyjskiej Ufie, mówił o partnerstwie służącym pokojowi, wspólnemu rozwojowi, dialogowi między cywilizacjami i skuteczniejszemu globalnemu zarządzaniu gospodarczemu.
Kolejny ważny etap nastąpił w 2017 roku, gdy Chiny sprawowały przewodnictwo w BRICS. Podczas dziewiątego szczytu w Xiamen Xi zaproponował model współpracy BRICS Plus, który miał szerzej włączyć rynki wschodzące i państwa rozwijające się do działań grupy. W październiku 2024 roku w Kazaniu odbył się natomiast pierwszy stacjonarny szczyt przywódców po dużym rozszerzeniu ugrupowania. Do dialogu i praktycznej współpracy zaczęło włączać się więcej państw Globalnego Południa zainteresowanych światem wielobiegunowym i większym udziałem państw rozwijających się w podejmowaniu decyzji międzynarodowych.
Dziś BRICS liczy 11 państw członkowskich i 10 krajów partnerskich. Członkowie grupy skupiają niemal połowę światowej ludności, odpowiadają za około 30 proc. światowej gospodarki i około jedną piątą globalnego handlu. Szerszy kontekst rozszerzenia ugrupowania oraz oczekiwań wobec tegorocznego XVIII szczytu BRICS Plus w New Delhi opisywaliśmy jeszcze przed rozpoczęciem spotkania.
BRICS w praktyce
Rozwój BRICS nie ogranicza się do spotkań przywódców i wspólnych deklaracji. Pod koniec lipca w porcie Xiamen w prowincji Fujian oficjalnie uruchomiono BRICS Go-Global Express, inicjatywę mającą ułatwiać chińskim przedsiębiorstwom rozwijanie działalności na rynkach państw grupy. Xiamen od kilku lat pełni szczególną rolę w tej współpracy. Podczas 12. szczytu BRICS w listopadzie 2020 roku Xi Jinping zapowiedział utworzenie tam centrum innowacji dla partnerstwa BRICS na rzecz nowej rewolucji przemysłowej. Od chwili powstania centrum umożliwiło realizację ponad 100 wspólnych projektów o łącznej wartości inwestycji przekraczającej 62 mld juanów. Uruchomiono również program stypendialny związany z nowymi sektorami gospodarki, pomagający państwom BRICS w kształceniu specjalistów między innymi dla przemysłu i komunikacji.
Praktyczne rezultaty od dawna zajmują ważne miejsce w chińskim podejściu do ugrupowania. Xi ujmował to słowami, że BRICS nie powinien być „klubem dyskusyjnym”, lecz grupą zdolną do osiągania konkretnych rezultatów. Do końca 2025 roku Nowy Bank Rozwoju zatwierdził 139 projektów o łącznej wartości finansowania około 43 mld dolarów. Obejmowały one między innymi zieloną energetykę, infrastrukturę transportową oraz dostęp do czystej wody pitnej w państwach Globalnego Południa.
W ostatnich latach Chiny rozszerzały również agendę BRICS o gospodarkę cyfrową, zielony przemysł, czystą energię, zasoby głębinowe oraz sztuczną inteligencję. W New Delhi część tych kierunków została rozwinięta w nowych propozycjach dotyczących przyszłości ugrupowania.
Reforma globalnego zarządzania
We wrześniu ubiegłego roku Xi Jinping przedstawił podczas spotkania Szanghajskiej Organizacji Współpracy Plus w Tianjinie Globalną Inicjatywę Zarządzania, znaną jako GGI. Jej założenia są blisko związane z wcześniejszymi postulatami Pekinu dotyczącymi większej reprezentacji państw rozwijających się w międzynarodowych instytucjach. Ten kierunek chińskiej polityki oraz propozycje dotyczące reformy globalnego zarządzania i zwiększenia roli Globalnego Południa pojawiają się również w agendzie BRICS.
Podczas dialogu przywódców BRICS Plus w Kazaniu Xi wzywał państwa grupy do aktywniejszego udziału w reformowaniu światowego systemu gospodarczego oraz do uczynienia rozwoju jednym z głównych tematów międzynarodowej agendy ekonomicznej i handlowej. Podobne stanowisko przedstawiał już w 2018 roku na Forum Biznesowym BRICS w Johannesburgu, gdzie mówił o obronie wielostronnego systemu handlowego oraz zwiększeniu reprezentacji i wpływu rynków wschodzących i krajów rozwijających się.
Postulaty te dotyczą również Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego. W deklaracji przyjętej podczas ubiegłorocznego szczytu BRICS w Rio de Janeiro wskazano, że dalsze zmiany systemu kwot MFW powinny zwiększyć udział rynków wschodzących i państw rozwijających się. W przypadku Banku Światowego państwa BRICS domagały się większej reprezentacji krajów rozwijających się oraz korekty struktury udziałów, która ich zdaniem nadal odzwierciedla wcześniejszy układ sił w światowej gospodarce.
Ronney Ncwadi, profesor i dyrektor School of Economics, Development and Tourism na Nelson Mandela University, uważa, że właśnie wpływ na debatę o globalnym zarządzaniu należy do najważniejszych osiągnięć BRICS w ciągu ostatnich dwóch dekad. Jak ocenił, państwa rozwijające się nie są już jedynie odbiorcami reguł tworzonych przez innych, lecz coraz częściej uczestniczą w ich kształtowaniu.
Xi: BRICS ma odgrywać większą rolę
W pierwszym wystąpieniu podczas szczytu w New Delhi Xi zwrócił uwagę, że BRICS istnieje już od dwóch dekad i określił ugrupowanie jako najbardziej wpływową platformę współpracy rynków wschodzących i państw rozwijających się. W jego ocenie państwa BRICS zachowały niezależność w wyborze własnych dróg rozwoju i pokazały, że współpraca może zwiększać znaczenie Globalnego Południa w stosunkach międzynarodowych.
Xi wskazał cztery szersze kierunki działania. Pierwszym ma być rozwój napędzany innowacjami. W tym kontekście zaproponował inicjatywę BRICS dotyczącą nowej industrializacji opartej na sztucznej inteligencji, obejmującą współpracę w badaniach, rozwoju i praktycznych zastosowaniach technologii, a także w łańcuchach przemysłowych i dostaw. Drugim obszarem ma być pokój i stabilność; Xi nawiązał tu do wcześniejszych propozycji Pekinu dotyczących deeskalacji konfliktów na Bliskim Wschodzie. Trzecim kierunkiem jest pogłębianie kontaktów między społeczeństwami poprzez kulturę, turystykę, edukację i wymianę młodzieży. Czwartym pozostaje reforma globalnego zarządzania i zwiększanie udziału państw rozwijających się w podejmowaniu decyzji międzynarodowych.
Pięć propozycji dla „większego BRICS”
W końcowym wystąpieniu chiński przywódca przeszedł od szerszej wizji do bardziej konkretnych propozycji. Przedstawił pięć kierunków dalszej współpracy w ramach „większego BRICS”: sztuczną inteligencję, ułatwianie handlu i inwestycji, rozwój przemysłu cyfrowego, inteligentną produkcję oraz kształcenie i rozwój talentów. Mówił także o tworzeniu inkubatorów innowacji, modernizowaniu tradycyjnych gałęzi przemysłu, wspieraniu nowych sektorów oraz przygotowywaniu planów dla branż przyszłości.
Xu Feibiao z China Institutes of Contemporary International Relations, kierujący BRICS and G20 Research Center, ocenia, że pięć propozycji należy traktować jako jeden powiązany system. Jego zdaniem państwa Globalnego Południa nie mogą pozwolić sobie na pozostanie w tyle w dziedzinie nowych technologii, sztucznej inteligencji i kolejnej fazy rewolucji przemysłowej, ponieważ utrudniłoby to ich dalszy rozwój. Xu ujął logikę całego pakietu w pięciu elementach: talent ma być podstawą, technologia silnikiem, przemysł nośnikiem, handel łącznikiem, a inkluzywność zasadą spajającą całość.
Szczyt w New Delhi przyniósł ponad 50 uzgodnionych rezultatów, podzielonych między cztery priorytetowe obszary: odporność, innowacje, współpracę i zrównoważony rozwój. Obejmują one zarówno Strategię Partnerstwa Gospodarczego BRICS do 2030 roku, jak i bardziej praktyczne inicjatywy dotyczące finansowania oraz współpracy gospodarczej.
Xi i Modi: Chiny i Indie powinny być partnerami
Osobnym ważnym wydarzeniem szczytu było spotkanie Xi Jinpinga z premierem Indii Narendrą Modim. Według chińskiego komunikatu przywódcy przeprowadzili pogłębioną rozmowę i osiągnęli istotny konsensus, zgodnie z którym Chiny i Indie powinny traktować się przede wszystkim jako partnerzy. Xi zwrócił uwagę, że kontakty instytucjonalne między oboma państwami są stopniowo wznawiane, lista obszarów współpracy się rozszerza, a handel dwustronny osiągnął nowy rekord.
Chiński przywódca podkreślił, że oba kraje mają odmienne warunki wewnętrzne, ale mogą korzystać ze swoich mocnych stron i wspierać wzajemny rozwój. Wezwał do rozszerzenia kontaktów międzyludzkich, rozwoju bezpośrednich połączeń lotniczych oraz dalszego pogłębiania współpracy gospodarczej i handlowej. Zwrócił również uwagę na potrzebę uwzględniania wzajemnych interesów gospodarczych i rozwiązywania istniejących problemów w sposób sprzyjający stabilności relacji.
Modi ocenił, że poprawa stosunków chińsko-indyjskich leży w interesie ponad 2,8 mld mieszkańców obu państw. Według chińskiej relacji premier Indii podkreślił, że New Delhi patrzy na stosunki z Pekinem z perspektywy strategicznej i długoterminowej, chce być partnerem, a nie rywalem Chin, oraz postrzegać wzajemny rozwój jako szansę, a nie wyzwanie. Zaznaczył także, że Indie prowadzą niezależną politykę zagraniczną i że rozwój relacji z Chinami nie jest uzależniony od żadnego państwa trzeciego.
W chińskim komunikacie znalazło się również stanowisko Modiego, że polityka Indii w sprawach dotyczących Tajwanu i Xizangu pozostaje niezmieniona oraz że na terytorium Indii nie powinny być prowadzone działania wymierzone w Chiny. Obie strony opowiedziały się za utrzymaniem kontaktów na wysokim szczeblu, wzmocnieniem komunikacji strategicznej, zwiększeniem wymiany między społeczeństwami i utrzymaniem spokoju na obszarach przygranicznych.
Modi zadeklarował również gotowość do współpracy z Chinami przy wzmacnianiu współdziałania państw Globalnego Południa, wspieraniu bardziej wielobiegunowego świata oraz globalnego wzrostu gospodarczego. W jego ocenie oba państwa powinny odgrywać rolę stabilizującą w coraz bardziej niespokojnym otoczeniu międzynarodowym.
Najbliższym sprawdzianem będzie wdrażanie ustaleń przyjętych w New Delhi. Propozycje przedstawione przez Xi mają również znaczenie z myślą o 2027 roku, kiedy przewodnictwo w BRICS przejmą Chiny. To właśnie wtedy część inicjatyw dotyczących sztucznej inteligencji, przemysłu cyfrowego, handlu i kształcenia specjalistów może zostać przełożona na program kolejnego etapu współpracy ugrupowania.
Źródła
Global Times – materiały dotyczące szczytu BRICS w New Delhi, propozycji Xi Jinpinga oraz dalszego rozwoju współpracy w ramach ugrupowania.
People’s Daily – wystąpienia Xi Jinpinga podczas szczytu i materiały dotyczące historii współpracy BRICS.
Xinhua – relacja ze szczytu w New Delhi oraz ze spotkania Xi Jinpinga z premierem Indii Narendrą Modim.
