Chiny wezwały Iran i Stany Zjednoczone do powrotu do negocjacji i odbudowania mechanizmu rozmów na podstawie memorandum z Islamabadu. Podczas spotkania z szefem irańskiej dyplomacji Seyyedem Abbasem Araghchim 16 września w Pekinie minister spraw zagranicznych Wang Yi podkreślił, że przedłużanie konfliktu nie służy ani jego uczestnikom, ani społeczności międzynarodowej. Pekin poparł jednocześnie ochronę uzasadnionych praw i interesów Iranu oraz zaapelował o jak najszybsze otwarcie Cieśniny Ormuz.
Rozmowa Wang Yi z Araghchim była kolejnym bezpośrednim spotkaniem obu ministrów w czasie trwającego kryzysu na Bliskim Wschodzie. W lipcu spotkali się w Kirgistanie. Od rozpoczęcia 28 lutego amerykańsko-izraelskich uderzeń na Iran Pekin konsekwentnie opowiada się za przerwaniem działań militarnych i powrotem do rozwiązań politycznych. Chińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych podkreślało również konieczność poszanowania suwerenności, bezpieczeństwa i integralności terytorialnej Iranu.
W Pekinie Wang Yi zwrócił uwagę, że niestabilność na Bliskim Wschodzie wykracza daleko poza sam konflikt amerykańsko-irański. Wpływa na bezpieczeństwo żeglugi, światowe dostawy energii, handel i łańcuchy dostaw, a dalsza eskalacja może objąć kolejne państwa. Chiny, jako stały członek Rady Bezpieczeństwa ONZ, deklarują gotowość do odgrywania konstruktywnej roli w rozwiązywaniu sporów międzynarodowych. Podejście to wpisuje się w szerszą politykę dyplomatyczną Chin, która akcentuje dialog, stabilność i polityczne rozwiązywanie konfliktów.
Powrót do memorandum z Islamabadu
Centralnym punktem chińskiego stanowiska jest powrót do memorandum z Islamabadu – porozumienia pomiędzy Iranem i Stanami Zjednoczonymi wypracowanego w czerwcu 2026 roku przy udziale mediatorów. Dokument stworzył podstawę do ograniczenia działań zbrojnych i wznowienia procesu politycznego. Kilka dni później, podczas rozmów w szwajcarskim Bürgenstock, strony uzgodniły mapę drogową przewidującą dążenie do ostatecznego porozumienia w ciągu 60 dni oraz kontynuowanie rozmów technicznych.
Proces nie doprowadził jednak w przewidzianym terminie do ostatecznego porozumienia, a działania zbrojne ponownie zdominowały sytuację w regionie. Memorandum pozostało mimo to istniejącą podstawą do wznowienia dialogu. Podczas wrześniowego spotkania Wang Yi zachęcił Iran i Stany Zjednoczone do zachowania racjonalności i powściągliwości, możliwie szybkiego powrotu do wcześniejszych ustaleń oraz odbudowania mechanizmu negocjacyjnego.
Według chińskiego ministra kolejne rozmowy powinny opierać się na osiągniętym już konsensusie i koncentrować na konkretnych kwestiach pozostających przedmiotem zainteresowania obu stron. Pekin popiera rozwiązanie problemów poprzez merytoryczne konsultacje zamiast dalszego przedłużania konfliktu.
Chiny i Iran pozostają ważnymi partnerami strategicznymi
Wang Yi podkreślił równocześnie ciągłość chińskiej polityki wobec Iranu. Oba państwa łączy wszechstronne partnerstwo strategiczne, a Pekin zamierza rozwijać dialog i praktyczną współpracę z Teheranem. Chiński minister zadeklarował również dalsze działania na rzecz ochrony uzasadnionych praw i interesów Iranu.
Chińska dyplomacja łączy rozwijanie stosunków z Iranem z poparciem dla dialogu z pozostałymi państwami regionu. Wang Yi opowiedział się za rozmowami pomiędzy Iranem i państwami Zatoki Perskiej, opartymi na wzajemnym poszanowaniu suwerenności terytorialnej i bezpieczeństwa narodowego. Zdaniem Pekinu bezpośredni dialog powinien służyć ochronie wspólnych interesów regionu i tworzeniu trwalszych podstaw bezpieczeństwa.
Stanowisko to pozostaje zgodne z podejściem przedstawianym przez Chiny od początku obecnej fazy konfliktu. Po amerykańsko-izraelskich uderzeniach na Iran 28 lutego chińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wezwało do natychmiastowego zakończenia działań militarnych, niedopuszczenia do dalszej eskalacji oraz wznowienia dialogu i negocjacji. Pekin podkreślił wówczas, że suwerenność, bezpieczeństwo i integralność terytorialna Iranu powinny być respektowane.
Cieśnina Ormuz ma znaczenie daleko poza regionem
Istotną częścią rozmowy ministrów była sytuacja w Cieśninie Ormuz. Wang Yi zaapelował do wszystkich stron o podjęcie skutecznych działań umożliwiających jej jak najszybsze otwarcie oraz zapewnienie bezpiecznego i niezakłóconego funkcjonowania międzynarodowych szlaków żeglugowych. Dla Chin kwestia ta ma znaczenie zarówno regionalne, jak i globalne, ponieważ przez obszar Zatoki Perskiej przebiegają jedne z najważniejszych tras międzynarodowego transportu surowców energetycznych.
Bezpieczeństwo żeglugi jest również bezpośrednio związane ze stabilnością międzynarodowych łańcuchów produkcji i dostaw. Przedłużające się zakłócenia wpływają nie tylko na państwa uczestniczące w konflikcie, lecz także na importerów energii i przedsiębiorstwa działające w innych regionach świata. Wang Yi wskazał dlatego na potrzebę ochrony swobodnego funkcjonowania międzynarodowych dróg wodnych oraz stabilności transportu energii.
Araghchi poinformował podczas spotkania, że Iran osiągnął z Omanem porozumienie dotyczące planu otwarcia Cieśniny Ormuz. Według stanowiska Teheranu przedstawionego w komunikacie chińskiego MSZ memorandum pomiędzy Iranem i USA nadal pozostaje ważne, a strona amerykańska powinna wywiązać się ze swoich wcześniejszych zobowiązań.
Pekin chce uniknąć rozszerzenia konfliktu na Jemen i Morze Czerwone
Chiny zwracają szczególną uwagę na możliwość dalszego rozszerzenia kryzysu. Wang Yi powiedział, że Pekin nie chce, aby napięcia przenosiły się dalej w kierunku Jemenu i Morza Czerwonego. Wezwał strony do powstrzymania działań dodatkowo komplikujących sytuację oraz do rozwiązywania problemów poprzez dialog i negocjacje.
Stanowisko to wpisuje się w szerszą chińską koncepcję bezpieczeństwa dla Bliskiego Wschodu. Podczas wizyty w Egipcie na początku września Xi Jinping przedstawił czteropunktową propozycję budowy nowej architektury bezpieczeństwa w regionie. Jej podstawą jest koncepcja bezpieczeństwa wspólnego, kompleksowego, opartego na współpracy i trwałego. Zakłada ona większą rolę samych państw Bliskiego Wschodu w kształtowaniu przyszłości regionu, poszanowanie ich suwerenności, poszukiwanie kompleksowych rozwiązań istniejących konfliktów oraz wzmacnianie podstaw bezpieczeństwa poprzez rozwój.
Iran deklaruje gotowość do powrotu na drogę dyplomatyczną
Araghchi powiedział Wang Yi, że Iran nie chce dalszego trwania konfliktu i liczy na powrót do kanałów dyplomatycznych przy jednoczesnej ochronie swoich praw i interesów. Irański minister zadeklarował także gotowość do dialogu i konsultacji z pozostałymi państwami regionu oraz rozwijania dobrosąsiedzkich stosunków.
Iran poparł przedstawione przez Xi Jinpinga propozycje dotyczące pokoju, stabilności i wspólnego bezpieczeństwa na Bliskim Wschodzie. Araghchi zadeklarował gotowość do dalszej współpracy z Chinami w tych ramach i wyraził oczekiwanie, że Pekin będzie odgrywał większą rolę w działaniach na rzecz pokoju i stabilności w regionie.
Obaj ministrowie potwierdzili również wolę dalszego rozwijania stosunków chińsko-irańskich. Teheran chce utrzymać bliskie kontakty na różnych szczeblach i pogłębiać praktyczną współpracę z Chinami, natomiast Pekin zapowiedział dalszą komunikację i koordynację z Iranem. Bezpośrednim zadaniem pozostaje teraz odbudowanie rozmów amerykańsko-irańskich na podstawie memorandum z Islamabadu oraz doprowadzenie do przywrócenia bezpiecznej żeglugi przez Cieśninę Ormuz.
Źródła
Ministerstwo Spraw Zagranicznych ChRL – rozmowy Wang Yi z Seyyedem Abbasem Araghchim – oficjalny komunikat ze spotkania w Pekinie, stanowisko Chin wobec negocjacji, Cieśniny Ormuz i sytuacji regionalnej oraz wypowiedzi strony irańskiej.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych ChRL – stanowisko wobec uderzeń na Iran z 28 lutego – chińskie stanowisko dotyczące przerwania działań militarnych, suwerenności Iranu i powrotu do dialogu.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych Pakistanu – wspólne oświadczenie Pakistanu i Kataru – ustalenia dotyczące wdrażania memorandum z Islamabadu i 60-dniowej mapy drogowej prowadzącej do ostatecznego porozumienia.
