W Chinach trwa Duanwu, czyli Święto Smoczych Łodzi. W 2026 roku wypada ono 19 czerwca i otwiera trzydniową przerwę świąteczną. To jedno z czterech najważniejszych tradycyjnych świąt chińskich. Pamięć historyczna, rodzinne zwyczaje i lokalne obchody spotykają się w nim ze współczesnym rytmem podróży, turystyki i miejskich wydarzeń.
Chińska kolej spodziewa się około 83 milionów podróży pasażerskich w okresie od 18 do 22 czerwca. Największy ruch przypada na 19 czerwca, dzień Duanwu. W rozkładach pojawiły się dodatkowe połączenia, nocne pociągi dużych prędkości i składy turystyczne kierowane do miejsc z regatami oraz wydarzeniami ludowymi.
Trzydniowa przerwa sprzyja krótszym trasom. Chińczycy jadą do rodzin, do pobliskich miast, nad rzeki, do starych miasteczek i na lokalne targi. Część wyjazdów ma rodzinny i edukacyjny charakter, bo wiele miast łączy święto z warsztatami dla dzieci, pokazami rzemiosła i wydarzeniami niematerialnego dziedzictwa.
Skąd wzięło się Duanwu
Duanwu przypada na piąty dzień piątego miesiąca kalendarza księżycowego. Znak 端 można tłumaczyć jako początek albo pierwszy moment danego cyklu. W dawnym języku pierwsze dni piątego miesiąca określano właśnie jako „duan”. Stąd Duanwu, Duanyang, Chongwu, Święto Podwójnej Piątki, Święto Smoczych Łodzi, Święto Zongzi, Święto Ai, Święto Tataraku, Święto Kąpieli w Orchideach czy Tianzhongjie. Część nazw odnosi się do daty, część do letniego czasu, część do konkretnych zwyczajów.
Dla wielu Chińczyków pierwszym skojarzeniem z Duanwu pozostaje Qu Yuan, poeta i urzędnik państwa Chu z okresu Walczących Królestw. Po politycznej klęsce miał rzucić się do rzeki Miluo. Ludzie wypłynęli łodziami, aby go ratować albo odnaleźć ciało, a do wody wrzucali ryż, by odciągnąć ryby. Z tej opowieści wyrastają dwa najmocniejsze znaki święta – wyścigi smoczych łodzi i jedzenie zongzi.
Qu Yuan nie jest w Chinach wyłącznie postacią literacką. W święcie Duanwu jego historia niesie motyw przywiązania do rodziny i państwa, często opisywany w Chinach przez pojęcie 家国情怀. Rodzina pozostaje punktem wyjścia, a państwo jej szerszym przedłużeniem. Dlatego pamięć o poecie, rodzinny posiłek i wspólne obchody nie funkcjonują tu osobno. Tworzą jeden porządek święta, w którym prywatne uczucia łączą się z pamięcią historyczną.
Duanwu ma jednak więcej źródeł niż sama legenda o Qu Yuanie. W chińskiej tradycji są dawne rytuały wodne południowych Chin, kult smoka, pamięć o Wu Zixu, Cao E, Jie Zitui i królu Goujianie z Yue. W regionach Wu i Yue szczególnie silne były wyścigi łodzi i obrzędy związane z wodą. W innych częściach kraju mocniej zachowały się rodzinne odwiedziny, lokalne rytuały albo praktyki ochronne.
Piąty miesiąc księżycowy nie kojarzył się dawniej wyłącznie ze świętowaniem. Był czasem wilgoci, wysokich temperatur, owadów, chorób i nagłych powodzi. Stare teksty mówiły o „złym miesiącu” i „złym dniu”. Obok regat rozwijały się więc sposoby ochrony domu i ciała, od ziół i kąpieli po pięciokolorowe nici oraz zwyczaje odpędzania „pięciu trucizn”.
Zongzi, zioła i smocze łodzie
Bez zongzi trudno wyobrazić sobie Duanwu. To kleisty ryż z nadzieniem zawijany w liście bambusa lub trzciny. W jednych regionach przeważają wersje słodkie, z daktylami albo fasolą. W innych popularne są zongzi słone, z mięsem, żółtkiem, orzechami lub lokalnymi dodatkami. W tradycji Hakka spotyka się własne odmiany ryżowych zawiniątek, a w regionach o silnych kuchniach lokalnych zongzi stały się częścią rodzinnej pamięci kulinarnej.
Przy drzwiach wiesza się bylicę i tatarak. Tatarak, przez kształt liści porównywany do miecza, miał symbolicznie odcinać złe wpływy. Bylica dawała zapach kojarzony z oczyszczeniem i ochroną. Dzieci noszą zapachowe saszetki z ziołami, w części regionów praktykowane są kąpiele ziołowe, wiązanie pięciokolorowych nici i malowanie ochronnych znaków na czole.
Do starszych praktyk należało też picie wina z realgarem, znanego jako xionghuangjiu. Kojarzono je z odpędzaniem trucizn, owadów i węży. Dziś ten zwyczaj funkcjonuje przede wszystkim jako element kulturowej pamięci, ponieważ realgar zawiera związki arsenu i nie nadaje się do bezpiecznego picia. Motyw przetrwał także w legendzie o Białej Wężowej Damie, w której wypicie wina z realgarem ujawnia prawdziwą postać Bai Suzhen.
Smocze łodzie przeniosły dawny obrzęd do sportu. Załogi płyną w rytmie bębna, brzegi rzek i jezior zapełniają się widzami, a regaty coraz częściej wyznaczają program miejskich obchodów. Obok zawodów pojawiają się targi, występy, stoiska gastronomiczne i promocja produktów regionalnych.
Duanwu w poezji i rodzinnych zwyczajach
Duanwu od dawna było obecne w literaturze. Su Shi w pieśni „Huanxi Sha – Duanwu” pisał o kąpieli w wonnych ziołach, kolorowych niciach na ramieniu i małych talizmanach noszonych przy włosach. W tym obrazie święto jest blisko domu, stroju i codziennego gestu, a nie tylko rzeki, bębna i regat.
W dawnych Chinach Duanwu bywało też nazywane Świętem Córek. W części regionów zamężne kobiety mogły wtedy wracać do rodzinnego domu, a dziewczęta ozdabiano amuletami, nićmi i liśćmi bylicy. Z czasem ochronny znak nabierał także znaczenia estetycznego. Talizman, saszetka czy pięciokolorowa nić stawały się częścią świątecznego stroju.
W niektórych regionach przetrwały mniej znane praktyki, jak stawianie jajka w południe, jedzenie potraw związanych z jedwabnikami, lokalne formy kultu Leizu albo ryż z kwiatów jedwabnika. Nie należą do głównego obrazu Duanwu, ale przypominają, że święto rozwijało się w różnych środowiskach – rolniczych, rzecznych, miejskich, rodzinnych i dworskich.
Niematerialne dziedzictwo w szkołach, muzeach i miastach
Duanwu zostało objęte ochroną jako niematerialne dziedzictwo kulturowe Chin w 2006 roku. W 2009 roku trafiło na reprezentatywną listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO jako pierwsze chińskie święto wpisane na tę listę.
Rodzinny charakter święta pozostał, a szkoły, muzea i miasta dopisały do niego własny program edukacyjny, turystyczny i gospodarczy. Dzieci uczą się robić zongzi i saszetki zapachowe, rzemieślnicy pokazują lokalne techniki, a regaty organizowane są na rzekach związanych z codziennym życiem mieszkańców.
Guangdong – prowincja smoczych łodzi
Największy program smoczych łodzi przygotował Guangdong. Prowincja zaplanowała ponad 200 wydarzeń, ponad 500 rywalizacji sportowych i udział niemal 100 tysięcy osób. W programie są regaty w wielu miastach, nocne parady, uczty smoczych łodzi, pokazy budowy łodzi i mapy wydarzeń dla mieszkańców oraz turystów.
W południowych Chinach regaty tworzą cały sezon. Rzeka staje się centrum miasta, nabrzeże przyciąga sprzedawców i restauratorów, a smocza łódź działa jako symbol tradycji, sportu i lokalnej marki. Guangdong łączy organizacyjną skalę z regionalnym charakterem święta, mocno osadzonym w wodzie i wspólnotowej rywalizacji.
Hubei – pamięć o Qu Yuanie
W Hubei mocniej brzmi opowieść o Qu Yuanie. Yichang i okolice Zigui należą do miejsc szczególnie związanych z jego pamięcią. 19 czerwca w Yichangu zaplanowano otwarcie Festiwalu Kultury Duanwu w Ojczyźnie Qu Yuana oraz wydarzenia powiązane z ogólnokrajową serią regat smoczych łodzi.
W Yichangu i Zigui historia nie jest tylko tłem regat. Wraca w ceremoniach, występach i lokalnych obchodach, które wiążą Duanwu z kulturą dawnego państwa Chu. Po wielkiej skali Guangdongu w Hubei mocniej wybrzmiewa historyczna strona Duanwu: miejsce, pamięć i postać poety, wokół której przez wieki narosła jedna z najtrwalszych chińskich opowieści świątecznych.
Guangxi, Chongqing i Shandong – lokalne sceny święta
W Nanningu w regionie autonomicznym Guangxi centrum obchodów stanowi rzeka Yongjiang. W tym roku w regatach bierze udział 48 drużyn. Zawodom towarzyszą stoiska z jedzeniem, produkty lokalne i wydarzenia sportowe, które łączą publiczność, handel i miejską przestrzeń nad wodą.
W Rongchang w Chongqingu Duanwu rozciągnięto na dłuższy program. Od czerwca do sierpnia zaplanowano pięć bloków i 33 wydarzenia, w tym regaty, warsztaty rodzinne, rękodzieło, aktywności młodzieżowe, promocję lokalnych produktów i wydarzenia konsumpcyjne.
W Leling w prowincji Shandong święto ma bardziej rzemieślniczy charakter. Ogólnokrajowe wydarzenie „Nasze święto – Duanwu” rozpoczęło się 18 czerwca w Dezhou Leling. W programie znalazły się gry ludowe, targ niematerialnego dziedzictwa, wypieki ma ti shaobing, jujuby, malowane tykwy, rzeźba w drewnie jujuby i obrazy ze słomy pszennej.
Duanwu w chińskiej wspólnocie kulturowej
Duanwu należy do chińskiej tradycji i jest obchodzone w różnych regionach Chin, w tym w Hongkongu, Makau i na Tajwanie. Żyje również w społecznościach chińskich w Azji Południowo-Wschodniej. Pokrewne zwyczaje piątego dnia piątego miesiąca istnieją także w Japonii, Korei i Wietnamie, gdzie przez wieki rozwijały się pod wpływem wymiany kulturowej w Azji Wschodniej.
Wspólne pozostają data, zongzi, domowy wymiar święta i pamięć o dawnych rytuałach. Lokalne różnice pojawiają się w formie obchodów, smakach, nazwach i znaczeniu poszczególnych zwyczajów. Duanwu zachowuje rozpoznawalny chiński rdzeń, a jednocześnie mieści wiele regionalnych wariantów.
Co z życzeniami podczas Duanwu?
Ochronny sens Duanwu zachował się także w języku życzeń. Obok zwykłego 端午快乐, czyli radosnego Duanwu, często mówi się 端午安康，顺遂如意. Czyta się je Duānwǔ ānkāng, shùnsuì rúyì. Po polsku znaczy: spokojnego i zdrowego Duanwu, niech wszystko układa się pomyślnie.
Źródła:
- Xinhua – dane o ruchu kolejowym w czasie Duanwu 2026
- China Intangible Cultural Heritage – Duanwu jako niematerialne dziedzictwo Chin
- UNESCO – Dragon Boat Festival
- People’s Daily – program smoczych łodzi w Guangdongu
- Hubei / Yichang – Festiwal Kultury Duanwu w Ojczyźnie Qu Yuana
- CRI po polsku – Festiwal Smoczych Łodzi jako tradycja rodziny i kraju
