Podczas zakończonego 10 września Forum Ekonomicznego w Karpaczu jednym z tematów były chińskie inwestycje w Europie Środkowo-Wschodniej oraz rozwijająca się współpraca technologiczna Chin z państwami regionu. Rozmowa nie dotyczyła już wyłącznie handlu czy napływu chińskich produktów. W regionie powstają projekty związane z badaniami i rozwojem, elektromobilnością, sztuczną inteligencją i robotyką, a równolegle Chiny i państwa Europy Środkowo-Wschodniej rozwijają mechanizmy współpracy naukowo-technologicznej.
XXXV Forum Ekonomiczne odbywało się w Karpaczu od 8 do 10 września. W panelu poświęconym potencjałowi inwestycyjnemu i technologicznemu Chin w regionie CEE uczestniczyli między innymi prof. Jarosław Witkowski z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, były wicepremier i minister gospodarki Janusz Piechociński, Hongxing Liu z Polsko-Chińskiej Głównej Izby Gospodarczej, Indiana Wong z Hong Kong Economic and Trade Office w Berlinie oraz Jing Long z Szanghajskiego Instytutu Studiów Międzynarodowych. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, relacjonując spotkanie, wskazał modernizację przemysłu i wdrażanie nowych technologii jako jeden z warunków utrzymania konkurencyjności gospodarek regionu.
Europa Środkowo-Wschodnia ma lukę technologiczną do nadrobienia
Tło dla tej dyskusji dają dane przedstawione podczas tegorocznego Forum przez Szkołę Główną Handlową. Według Raportu SGH i Forum Ekonomicznego państwa Europy Środkowo-Wschodniej nadal wydają na badania i rozwój wyraźnie mniej niż średnio Unia Europejska. W latach 2020–2024 było to średnio 1,29 proc. PKB wobec 2,25 proc. w całej UE. Polska z wynikiem 1,41 proc. znalazła się w regionie za Słowenią, Estonią i Czechami.
Różnica nie ogranicza się do wysokości nakładów. Autorzy raportu zwracają uwagę również na słabszą aktywność patentową i ograniczenia systemów transferu technologii. W badanej grupie 69 proc. cyfrowych platform transferu technologii nie posiadało realnych ofert komercjalizacji, a 88 proc. nie wykorzystywało sztucznej inteligencji ani metawersum. Jednocześnie Polska w latach 2015–2024 odnotowała wzrost nakładów na B+R o 177 proc., a wydatków przedsiębiorstw na badania i rozwój o 276 proc. Problem coraz częściej dotyczy więc nie tylko wysokości finansowania, lecz także przekładania badań na produkty i działalność przemysłową.
Podczas panelu w Karpaczu uczestnicy wskazywali na możliwość pozyskiwania kapitału i know-how z Azji, skracania łańcuchów dostaw oraz zwiększania konkurencyjności przy jednoczesnym zachowaniu strategicznej autonomii państw regionu. Janusz Piechociński, cytowany również przez agencję Xinhua, mówił, że autonomia nie powinna oznaczać izolacji i że państwa Europy Środkowo-Wschodniej mogą rozwijać kontakty gospodarcze z różnymi partnerami, pozostając silnie związane z rynkiem europejskim.
Wśród dziedzin wymienianych podczas Forum znalazły się samochody elektryczne, sztuczna inteligencja, energetyka odnawialna, baterie, urządzenia przemysłowe i telekomunikacja. Część takich projektów jest już realizowana w państwach regionu, a współpraca naukowo-technologiczna ma także własne zaplecze instytucjonalne.
W Ningbo rozwijane są wspólne projekty badawcze
Karpacz nie był w ostatnich dniach jedynym miejscem rozmów o współpracy technologicznej Chin z Europą Środkowo-Wschodnią. 9 września w Ningbo w prowincji Zhejiang rozpoczęła się konferencja poświęcona współpracy innowacyjnej Chin i państw CEE. W spotkaniu uczestniczyło około 450 przedstawicieli administracji, dyplomacji, nauki i przedsiębiorstw. Wśród reprezentowanych państw była również Polska.
Konferencję współorganizowały chińskie Ministerstwo Nauki i Technologii oraz Ministerstwo Gospodarki Słowacji. Program obejmował między innymi sztuczną inteligencję i robotykę, biotechnologię oraz zieloną energetykę. Podczas spotkania przedstawiono raport obejmujący dziesięć lat współpracy innowacyjnej i wizję jej dalszego rozwoju do 2030 roku.
Obecna sieć obejmuje 13 państw mających międzyrządowe umowy o współpracy naukowo-technicznej z Chinami, 12 mechanizmów wspólnego finansowania badań oraz 11 wspólnych laboratoriów działających w ramach inicjatywy Pasa i Szlaku. W Ningbo podpisano kolejnych jedenaście porozumień dotyczących współpracy przedsiębiorstw, uczelni i instytutów badawczych oraz tworzenia wspólnych platform innowacyjnych.
Te mechanizmy tworzą zaplecze dla współpracy, która w części państw Europy Środkowo-Wschodniej przybiera już formę konkretnych inwestycji przemysłowych i badawczych.
BYD łączy na Węgrzech produkcję z badaniami
Największy chiński producent samochodów elektrycznych BYD rozwija na Węgrzech kilka elementów swojej europejskiej działalności. W Szegedzie powstaje pierwsza europejska fabryka samochodów osobowych firmy, natomiast w Budapeszcie BYD ulokował europejską centralę oraz centrum badawczo-rozwojowe.
Według Węgierskiej Agencji Promocji Inwestycji HIPA budapeszteński projekt ma stworzyć około 2 tys. miejsc pracy o wysokiej wartości dodanej. Centrum ma uczestniczyć między innymi w pracach nad samochodami dostosowanymi do europejskiego rynku. BYD rozpoczął tam dwa duże programy badawcze prowadzone we współpracy z co najmniej trzema węgierskimi uczelniami.
Pierwszy, wart 105,1 mln euro, dotyczy systemów wspomagających prowadzenie wykorzystujących sztuczną inteligencję i dane zbierane podczas jazdy. Drugi ma wartość 141 mln euro i obejmuje rozwój elektrycznych układów napędowych, ich sprawności oraz zużycia energii. Firma zobowiązała się również, że przynajmniej połowa patentów opracowanych w ramach działalności badawczej na Węgrzech zostanie zarejestrowana w tym kraju.
W Budapeszcie obok funkcji zarządczych powstaje więc zaplecze badawcze i projektowe. Dla miejscowej gospodarki oznacza to miejsca pracy dla inżynierów i specjalistów, a dla węgierskich uczelni bezpośredni udział w programach badawczych jednego z największych na świecie producentów samochodów elektrycznych i hybryd plug-in. Fabryka w Szegedzie dopełnia ten układ częścią produkcyjną.
W Serbii chińskie inwestycje wychodzą poza motoryzację
Drugim dużym kierunkiem chińskich inwestycji w regionie jest Serbia. Pod koniec maja serbski rząd podpisał w Szanghaju kontrakty z kilkoma chińskimi przedsiębiorstwami. Ich łączna wartość przekracza 953 mln euro, a zapowiedziane projekty mają stworzyć blisko 1700 miejsc pracy.
Umowy obejmują inwestycje Minth Group w Loznicy i Šabacu, SHAC i BMTS Technology w Nowym Sadzie oraz Xingyu Automotive w Niszu. Kolejne projekty zapowiedziały Linglong Tire w Zrenjaninie i Yusei w Niszu. Duża część tego pakietu pozostaje związana z motoryzacją i komponentami dla przemysłu samochodowego, ale Minth rozszerza działalność również na robotykę.
29 sierpnia w Šabacu firma otworzyła zakład montażu robotów humanoidalnych. W pierwszą fazę projektu zainwestowano 20 mln euro. Według serbskiego rządu początkowo w fabryce ma być montowanych ponad 5 tys. robotów rocznie. Minth planuje później rozszerzyć zakres działalności o bezzałogowe statki powietrzne i zaawansowane baterie.
Zakład w Šabacu ma być pierwszym elementem większego projektu. Następny etap zaplanowano w Inđiji, około 40 kilometrów na północny zachód od Belgradu, gdzie Minth zamierza zbudować park przemysłu robotycznego o wartości 200 mln euro. Po zakończeniu całego przedsięwzięcia roczne moce produkcyjne mają sięgać 20 tys. robotów humanoidalnych i robotycznych psów przeznaczonych przede wszystkim na rynki europejskie i inne rynki zagraniczne.
Źródła
- Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu – panel o potencjale inwestycyjnym i technologicznym Chin podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu
- Szkoła Główna Handlowa – Raport SGH i Forum Ekonomicznego 2026, dane o B+R, patentach i transferze technologii w Europie Środkowo-Wschodniej
- Xinhua – konferencja współpracy innowacyjnej Chiny–CEE w Ningbo i wizja współpracy do 2030 roku
- Hungarian Investment Promotion Agency – europejska centrala BYD i programy badawczo-rozwojowe na Węgrzech
- Rząd Serbii – pakiet inwestycji chińskich przedsiębiorstw w Serbii oraz fabryka robotów humanoidalnych Minth w Šabacu i plan parku w Inđiji
