Zhu Rongji, były premier Rady Państwa i jeden z najważniejszych chińskich przywódców okresu reform gospodarczych, zmarł 12 sierpnia 2026 roku w Pekinie w wieku 98 lat. W oficjalnym nekrologu przypomniano jego wieloletnią działalność na rzecz reform, otwarcia gospodarczego, modernizacji państwa i budowy socjalistycznej gospodarki rynkowej.
Jak poinformowano w oficjalnym nekrologu, Zhu Rongji, członek Stałego Komitetu Biura Politycznego XIV i XV Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin oraz były premier Rady Państwa, zmarł 12 sierpnia o godz. 11:06 w Pekinie w następstwie choroby.
Nekrolog został opublikowany wspólnie przez Komitet Centralny KPCh, Stały Komitet Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych, Radę Państwa oraz Komitet Krajowy Chińskiej Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej. Zhu Rongji został w nim określony jako wybitny członek Partii, doświadczony i lojalny bojownik komunistyczny, wybitny rewolucjonista proletariacki, mąż stanu oraz przywódca Partii i państwa.
Zhu Rongji (朱镕基, Zhū Róngjī) urodził się 23 października 1928 roku w Changsha w prowincji Hunan. W grudniu 1948 roku rozpoczął działalność rewolucyjną, a w październiku 1949 roku wstąpił do Komunistycznej Partii Chin. W latach 1947–1951 studiował na Wydziale Elektrotechniki Uniwersytetu Tsinghua, specjalizując się w budowie maszyn elektrycznych.
Od planowania gospodarczego do Szanghaju
Po ukończeniu studiów Zhu rozpoczął pracę w Departamencie Przemysłu Chin Północno-Wschodnich, gdzie zajmował się planowaniem produkcji. W latach 1952–1958 pracował w Państwowej Komisji Planowania, pełniąc kolejno funkcje kierownicze i zastępcze w kilku jej jednostkach. W kolejnych latach był między innymi nauczycielem w szkole dla kadr oraz inżynierem w strukturach Komisji.
W latach 1970–1975 pracował w Szkole Kadrowej Siódmego Maja Państwowej Komisji Planowania. Następnie był związany z przedsiębiorstwem podlegającym Biuru Rurociągów Ministerstwa Przemysłu Naftowego oraz z Instytutem Ekonomiki Przemysłowej Chińskiej Akademii Nauk Społecznych.
Od 1979 roku jego kariera ponownie nabrała tempa. Pracował w Państwowej Komisji Gospodarczej, gdzie zajmował się między innymi modernizacją technologiczną przedsiębiorstw i zmianą sposobu zarządzania gospodarką. Opowiadał się za większym wykorzystaniem instrumentów ekonomicznych i prawnych, ograniczeniem bezpośredniego zarządzania administracyjnego oraz silniejszym powiązaniem modernizacji przemysłu z rozwojem handlu zagranicznego.
W latach 1987–1991 Zhu Rongji kolejno pełnił funkcje zastępcy sekretarza Szanghajskiego Komitetu Miejskiego KPCh, burmistrza Szanghaju oraz sekretarza miejskiego komitetu Partii. Jednym z głównych kierunków jego działalności była modernizacja struktury przemysłowej miasta, rozwijanie gospodarki zorientowanej na handel zagraniczny, przyciąganie inwestycji oraz wzmacnianie międzynarodowej konkurencyjności Szanghaju.
Zhu przywiązywał również dużą wagę do rozwoju sektora finansowego, infrastruktury miejskiej, reformy mieszkalnictwa i poprawy warunków inwestowania. Odegrał ważną rolę we wdrażaniu decyzji Komitetu Centralnego dotyczącej rozwoju i otwarcia Nowej Dzielnicy Pudong. Działania podejmowane w tym okresie stworzyły podstawy dla dalszego rozwoju Szanghaju jako jednego z głównych centrów gospodarczych i finansowych Chin.
Reformy gospodarcze i „miękkie lądowanie”
W kwietniu 1991 roku Zhu Rongji został wicepremierem Rady Państwa. Odpowiadał między innymi za przemysł, energetykę, transport i inne kluczowe obszary gospodarki. W październiku 1992 roku został wybrany do Biura Politycznego Komitetu Centralnego KPCh i jego Stałego Komitetu, a w czerwcu 1993 roku objął dodatkowo stanowisko prezesa Ludowego Banku Chin.
Był to okres szybkiego rozwoju gospodarczego, któremu towarzyszyły rosnące inwestycje, wzrost cen oraz przegrzewanie się części rynku. Zhu uczestniczył w opracowaniu działań wzmacniających regulację makroekonomiczną. W większym stopniu wykorzystywano instrumenty ekonomiczne i prawne, porządkowano finanse publiczne, wzmacniano nadzór finansowy oraz ograniczano inflację.
Po kilku latach polityki regulacyjnej chińskiej gospodarce udało się osiągnąć określane wówczas jako „miękkie lądowanie” – ograniczyć przegrzanie i inflację bez doprowadzenia do gwałtownego załamania wzrostu. Zhu odegrał również ważną rolę w reformowaniu systemu podatkowego i budżetowego, modernizacji bankowości oraz rozwijaniu bardziej rynkowych mechanizmów regulowania gospodarki.
W tym okresie prowadzono także reformy obrotu zbożem i systemu zaopatrzenia rolnictwa. Władze dążyły do ochrony interesów rolników, stabilizacji produkcji rolnej oraz stworzenia systemu obrotu odpowiadającego potrzebom rozwijającej się socjalistycznej gospodarki rynkowej.
Premier Rady Państwa
We wrześniu 1997 roku Zhu Rongji został ponownie wybrany do Biura Politycznego Komitetu Centralnego KPCh i jego Stałego Komitetu. 17 marca 1998 roku, podczas pierwszej sesji IX Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych, został powołany na stanowisko premiera Rady Państwa.
Objął rząd w okresie, gdy Chiny mierzyły się ze skutkami azjatyckiego kryzysu finansowego oraz poważnymi powodziami. Zgodnie z decyzjami Komitetu Centralnego w polityce gospodarczej większy nacisk położono na aktywną politykę fiskalną i ostrożną politykę pieniężną, rozwijanie popytu wewnętrznego oraz dalsze pogłębianie reform w kluczowych sektorach.
W kolejnych latach kontynuowano dostosowywanie struktury przemysłu, rozwijano infrastrukturę i sektory nowych technologii, modernizowano tradycyjne gałęzie przemysłu oraz wspierano rozwój usług. Jednocześnie zwiększano nakłady na rolnictwo, rozwój obszarów wiejskich, ograniczanie ubóstwa, modernizację sieci energetycznych i ochronę przeciwpowodziową.
W polityce zagranicznej i gospodarczej rząd kontynuował rozszerzanie otwarcia Chin. Podejmowano działania wspierające eksport, przyciąganie kapitału zagranicznego oraz międzynarodową współpracę gospodarczą i technologiczną. W czasie azjatyckiego kryzysu finansowego Chiny utrzymały stabilność kursu renminbi, a rząd wspierał działania Specjalnego Regionu Administracyjnego Hongkong na rzecz zachowania stabilności finansowej.
Budowa socjalistycznej gospodarki rynkowej
Okres, w którym Zhu Rongji był wicepremierem, a następnie premierem, przypadł na kluczową fazę przechodzenia Chin od gospodarki planowej do socjalistycznej gospodarki rynkowej. Pod kierownictwem Komitetu Centralnego KPCh z Jiang Zeminem na czele realizowano wówczas szereg reform, które stworzyły podstawowe ramy nowego systemu gospodarczego.
Reforma systemu podatkowego i finansów publicznych uporządkowała podział dochodów pomiędzy władze centralne i lokalne oraz zwiększyła możliwości prowadzenia polityki makroekonomicznej. Równolegle rozwijano system bankowy, wzmacniano funkcje banku centralnego, tworzono banki polityczne i modernizowano rynek finansowy.
Jednym z centralnych obszarów były przedsiębiorstwa państwowe. Przyspieszono budowę nowoczesnego systemu przedsiębiorstw, dostosowywano strukturę sektora państwowego i stosowano między innymi mechanizmy zamiany zadłużenia na udziały. Oficjalna biografia Zhu podkreśla, że reformy pomogły ograniczyć historyczne obciążenia przedsiębiorstw i zwiększyć efektywność zarządzania.
Równolegle rozwijano system zabezpieczenia społecznego. Powstały podstawy systemu obejmującego świadczenia dla pracowników przedsiębiorstw państwowych tracących zatrudnienie, ubezpieczenie od bezrobocia oraz minimalne zabezpieczenie dla mieszkańców miast. Kontynuowano również reformy emerytalne, systemu ubezpieczenia zdrowotnego i ochrony zdrowia.
Zhu nadzorował także dalszą reformę mieszkalnictwa oraz rozwój wielopoziomowego systemu zaopatrzenia mieszkańców miast w mieszkania. Działania te były częścią szerszego procesu tworzenia instytucjonalnych podstaw socjalistycznej gospodarki rynkowej.
Chiny w Światowej Organizacji Handlu
Jednym z najważniejszych wydarzeń okresu jego urzędowania było zakończenie negocjacji dotyczących członkostwa Chin w Światowej Organizacji Handlu. Zhu Rongji uczestniczył w prowadzeniu trudnych rozmów, które zakończyły się przystąpieniem Chin do WTO w 2001 roku.
Członkostwo w organizacji stało się kolejnym etapem polityki reform i otwarcia, zwiększając dostęp Chin do światowych rynków i przyspieszając integrację kraju z gospodarką światową. Oficjalna biografia Zhu podkreśla, że proces ten poszerzył przestrzeń dla rozwoju Chin oraz wywarł głęboki wpływ na dalsze reformy gospodarcze i modernizację państwa.
Po odejściu z urzędu
W marcu 2003 roku Zhu Rongji zakończył pełnienie funkcji premiera Rady Państwa. Po odejściu ze stanowiska nadal interesował się rozwojem kraju i wspierał działania Komitetu Centralnego KPCh. W oficjalnej biografii podkreślono, że po XVIII Zjeździe KPCh zdecydowanie popierał Komitet Centralny z Xi Jinpingiem jako jego rdzeniem oraz działania na rzecz poprawy stylu pracy, uczciwości i walki z korupcją.
Zhu Rongji był zastępczym członkiem XIII Komitetu Centralnego KPCh, członkiem XIV i XV Komitetu Centralnego, a także członkiem Biura Politycznego i jego Stałego Komitetu. W czasie ponad siedmiu dekad działalności publicznej zajmował się przede wszystkim gospodarką, reformami instytucjonalnymi, finansami, rozwojem społecznym i otwieraniem Chin na świat.
Oficjalna biografia przypomina również jego styl pracy: przywiązanie do konkretnych rezultatów, prowadzenie badań terenowych, bezpośrednie reagowanie na problemy społeczne oraz wymagania stawiane administracji publicznej. Dochody z wydanych przez siebie książek przeznaczał na pomoc osobom potrzebującym oraz wsparcie edukacji, w tym uczniów na obszarach wiejskich i studentów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
W nekrologu życie Zhu Rongji określono jako całkowicie poświęcone służbie ludziom i sprawie komunistycznej. Jego śmierć nazwano wielką stratą dla Partii i państwa. 18 sierpnia w Pekinie odbyło się ostatnie pożegnanie byłego premiera. Xi Jinping oraz inni najwyżsi przywódcy Partii i państwa oddali mu hołd na Cmentarzu Rewolucyjnym Babaoshan.
Źródła
Xinhua – oficjalny nekrolog Zhu Rongji – informacja o śmierci byłego premiera i wspólny nekrolog najważniejszych organów państwa i Partii.
Xinhua – oficjalna biografia Zhu Rongji – przebieg kariery politycznej, działalność gospodarcza, reformy i ocena jego dorobku.
Xinhua / Rada Państwa ChRL – uroczystości pożegnalne w Pekinie 18 sierpnia 2026 roku.
