Chińskie sztuczne słońce nie jest już tylko nazwą dla rekordów z tokamaka EAST. W Hefei, Szanghaju i Chengdu rośnie układ badań, przemysłu i finansowania, który ma przesunąć fuzję jądrową w Chinach z laboratoriów w stronę prób energetycznych. Najbliższe punkty w tym kalendarzu to ukończenie BEST w 2027 roku, pierwsze wytwarzanie energii około 2030 roku oraz horyzont rynkowy wyznaczany na lata 2040–2050.
Opublikowany dzisiaj materiał Xinhua z prowincji Anhui pokazuje hale, stalowe konstrukcje i modele instalacji, które chińskie media od lat opisują jako „sztuczne słońce”. Za tym obrazem stoi szeroki projekt państwowo-przemysłowy. Pekin łączy fizykę plazmy, przemysł ciężki, nadprzewodniki, kapitał publiczny, prywatne spółki technologiczne i politykę energetyczną zapisaną w 15. planie pięcioletnim.
W styczniu, podczas konferencji technologii i przemysłu energii fuzyjnej w stolicy Anhui, agencja pisała o przejściu od badań naukowych do budowy inżynieryjnej. Najmocniej wybrzmiała zapowiedź dotycząca BEST, czyli Burning Plasma Experimental Superconducting Tokamak. Około 2030 roku ta maszyna ma doprowadzić do pierwszej próby wytwarzania energii z kontrolowanej reakcji syntezy.
Hefei stało się głównym adresem chińskiej fuzji
W tym mieście działa EAST, czyli Experimental Advanced Superconducting Tokamak, a obok niego powstaje większa instalacja następnej generacji. Pierwsza konstrukcja dostarcza danych z eksperymentów plazmowych. Druga ma sprawdzić warunki bliższe przyszłej elektrowni.
Tokamak EAST utrzymał w styczniu 2025 roku plazmę w trybie wysokiego uwięzienia przez 1066 sekund. Poprzedni wynik, osiągnięty w 2023 roku, wynosił 403 sekundy. Chińska Akademia Nauk traktuje przekroczenie 1000 sekund jako jeden z etapów potrzebnych do stabilnej pracy reaktora.
Sam czas nie wystarcza. Maszyna fuzyjna musi utrzymać temperaturę powyżej 100 milionów stopni Celsjusza, ograniczyć straty i działać w powtarzalnym cyklu. Song Yuntao, dyrektor Instytutu Fizyki Plazmy Chińskiej Akademii Nauk, mówił po rekordzie EAST, że przyszła elektrownia będzie potrzebowała stabilnej pracy przez tysiące sekund.
EAST dostarcza danych dla następnych konstrukcji
Ośrodek eksperymentalny działa od 2006 roku i pozostaje otwarty także dla zagranicznych badaczy. Naukowcy sprawdzają tam gęstość plazmy, czas uwięzienia, zachowanie ścian, straty ciepła i reakcję części pracujących przy skrajnych różnicach temperatur. Wyniki trafiają później do projektów większych instalacji.
Na początku 2026 roku Chińska Akademia Nauk opisała kolejny rezultat uzyskany w tej platformie. Zespół z Uniwersytetu Nauki i Technologii Huazhong oraz Hefei Institutes of Physical Science uzyskał stabilną pracę plazmy przy gęstościach wykraczających poza dotychczasowe ograniczenia empiryczne. Badacze sterowali początkowym ciśnieniem gazu paliwowego i użyli grzania elektronowym rezonansem cyklotronowym w fazie startowej.
Większa gęstość może zmienić parametry projektowania kolejnych tokamaków. Dla energetyki jest to próba zwiększenia ilości paliwa i energii zamkniętej w kontrolowanym polu magnetycznym. Fuzja jądrowa w Chinach posuwa się naprzód przez serię doświadczeń, które stopniowo zmniejszają margines niepewności.
Chińskie zespoły korzystają równolegle z udziału w ITER. ChRL dołączyła do tego międzynarodowego projektu w 2006 roku jako siódmy członek i odpowiada za około 9 procent budowy oraz eksploatacji. Według Chińskiej Akademii Nauk zadania po stronie kraju wykonuje ASIPP, instytut działający w stolicy prowincji Anhui.
BEST Hefei ma przejść od plazmy do prądu
Budowana instalacja jest następnym krokiem po EAST. W październiku 2025 roku zamontowano podstawę kriostatu Dewara, pierwszy duży element głównego urządzenia. Chińska Akademia Nauk podała, że część waży ponad 400 ton, ma około 18 metrów średnicy i 5 metrów wysokości. To najcięższy pojedynczy komponent tej maszyny oraz największy element próżniowy w chińskich badaniach fuzyjnych.
Dewar działa jak ogromny termos próżniowy. Izoluje magnesy nadprzewodzące pracujące w temperaturze minus 269 stopni Celsjusza, podczas gdy rdzeń plazmowy ma przekraczać 100 milionów stopni. Konstruktorzy muszą utrzymać w jednej obudowie dwa skrajne światy termiczne i ochronić części znajdujące się blisko gorącego centrum.
Według CAS całość ma być ukończona do końca 2027 roku. Następny punkt przypada około 2030 roku, gdy planowana jest próba dodatniego bilansu mocy i wytwarzania energii. Nie będzie to jeszcze elektrownia podłączona do sieci. Źródła z ChRL mówią o teście technologicznym, nie o masowym wdrożeniu.
CRAFT sprawdza części dla przyszłych reaktorów
Obok dwóch tokamaków rozwijany jest Comprehensive Research Facility for Fusion Technology. Ten projekt nie daje tak prostego obrazu jak plazma zamknięta w pierścieniu, ale bez niego trudno mówić o dojściu do przemysłu. Stanowiska testowe mają badać elementy znoszące obciążenia cieplne, promieniowanie, drgania, próżnię i silne pole magnetyczne.
W 2024 roku Chińska Akademia Nauk pokazywała linię do nawijania cewek toroidalnych, megawatowe źródło wiązki jonów ujemnych i stanowiska montażowe w parku CRAFT. Infrastruktura w Anhui przesuwa temat z pojedynczej maszyny badawczej do świata dostawców, testów komponentów i kontroli jakości.
W październiku 2025 roku odbiór ekspercki przeszedł prototyp dywertora opracowany przez Instytut Fizyki Plazmy CAS. Ten element odprowadza produkty reakcji i ciepło oraz pomaga kontrolować zanieczyszczenia. Według akademii prototyp osiągnął stabilne obciążenie cieplne 20 megawatów na metr kwadratowy, a jego powłoka może teoretycznie zwiększać współczynnik powielania trytu o ponad 3 procent.
Tryt pozostaje jednym z paliw przyszłej reakcji deuterowo-trytowej. Jego obieg został wpisany do 15. planu pięcioletniego. Bez rozwiązania kwestii paliwa, materiałów i odporności ścian nie powstanie przemysłowa energetyka fuzyjna, nawet jeśli laboratoria będą poprawiały kolejne rekordy temperatury albo czasu uwięzienia.
Szanghaj i Chengdu prowadzą własne ścieżki
Prace nie kończą się w prowincji Anhui. W lipcu 2025 roku Xinhua poinformowała o utworzeniu China Fusion Energy Co. Ltd, spółki zależnej China National Nuclear Corporation. Podmiot zarejestrowany w Szanghaju otrzymał kapitał zakładowy 15 miliardów juanów. Ma rozwijać platformy badań technologicznych i operacji kapitałowych potrzebnych do komercjalizacji.
China Fusion Energy podpisała porozumienie z Shanghai Jiao Tong University, China Electrical Equipment Group, Shanghai Electric i Shenergy Group. W jednym projekcie spotykają się uczelnia, energetyka jądrowa, przemysł maszynowy i infrastruktura energetyczna. Taki zestaw partnerów przenosi fuzję poza laboratoria fizyki plazmy.
Do układu wchodzi także prywatna Energy Singularity. Spółka ogłosiła w czerwcu 2024 roku pierwszą plazmę w HH70. Według komunikatu władz Szanghaju był to pierwszy na świecie w pełni wysokotemperaturowy nadprzewodzący tokamak. Firma podawała, że konstrukcja ma własność intelektualną przedsiębiorstwa, ponad 96 procent lokalizacji komponentów i magnesy wykonane z materiałów wysokotemperaturowo nadprzewodzących.
Aktualna karta techniczna wskazuje dla HH70 centralne pole magnetyczne 1 tesla, duży promień 70 centymetrów i stabilną pracę przez 1337 sekund. Producent prezentuje również magnes Jingtian, duży nadprzewodzący magnes toroidalny w kształcie litery D, który miał osiągnąć 22 tesle. Następna konstrukcja, HH170, ma mieć centralne pole 10 tesli, duży promień 150 centymetrów i układ oparty na wysokotemperaturowych nadprzewodnikach.
Parametry HH170 wymagają ostrożnego czytania. Komunikat władz miasta z 2024 roku mówił o celu równoważnego zysku energii deuterowo-trytowej powyżej 10 i budowie w 2027 roku. Obecna karta Energy Singularity podaje cel Q powyżej 2. W sektorze komercyjnej fuzji założenia techniczne zmieniają się wraz z dojrzewaniem projektu.
W Chengdu rozwijana jest inna technologia. Hanhai Fusion Energy poinformowała w lipcu 2025 roku o zapłonie plazmy w HHMAX-901. Według komunikatów spółki i lokalnych źródeł z Syczuanu jest to pierwsze w Chinach komercyjne liniowe urządzenie fuzyjne typu field-reversed configuration. Nie jest tokamakiem. Chiński program idzie kilkoma torami, od klasycznego uwięzienia magnetycznego po rozwiązania liniowe, inercyjne i magnetycznie napędzane.
Banki, uczelnia i strefa fuzyjna
Styczniowa konferencja w Anhui przyniosła 10 dużych projektów zakupowych i 4 wspólne laboratoria. China News Service podała, że pokazano również koncepcję strefy demonstracyjnej nauki i innowacji fuzyjnej, a 15 instytucji finansowych uruchomiło sojusz dla tego sektora.
Tego samego dnia ogłoszono powstanie College of Fusion Science and Engineering przy Hefei University of Technology. Przejście od eksperymentów do budowy instalacji demonstracyjnych wymaga nie tylko fizyków plazmy. Potrzebni są inżynierowie próżni, kriogeniki, energetyki, automatyki, materiałów, nadprzewodników, zasilania impulsowego i produkcji ciężkich komponentów.
Xinhua pisała też o planach budowy „miasta fuzji” w powiecie Changfeng. Strefa ma mieć część innowacyjną, przemysłową i mieszkaniową. W chińskiej polityce przemysłowej pojawiło się przy tej okazji hasło „składania jaj po drodze”, czyli rozwijania zastosowań pobocznych jeszcze przed dojrzałą elektrownią. W grę wchodzą materiały, medycyna, elektronika przemysłowa, pojazdy nowej energii i technologie kosmiczne.
Energia przyszłości Chin wymaga dłuższego kalendarza
Chińskie źródła opisują fuzję jako czystą, bezpieczną i niemal niewyczerpaną energię. Ten język regularnie wraca w komunikatach o „sztucznym słońcu”. Rekord EAST, montaż BEST, prototyp dywertora CRAFT i plazma w urządzeniach komercyjnych nie tworzą jeszcze elektrowni pracującej w sieci.
Xinhua cytowała stanowisko CNNC, według którego kontrolowana fuzja pozostaje na etapie rozwoju, z niepewnościami i ryzykiem porażki komercyjnej. Ten głos pochodzi z chińskiego źródła, nie z zewnętrznej krytyki. Pekin przyspiesza, ale nie ogłasza końca wyścigu.
15. plan pięcioletni na lata 2026–2030 wpisuje kontrolowaną syntezę jąder do bloku przełomów naukowych i technologii przyszłości. Dokument wymienia obieg paliwa trytowego, testy napromieniowania materiałów, lasery dużej mocy, produkcję magnesów nadprzewodzących, eksperymenty spalania plazmy deuterowo-trytowej oraz sprawdzanie kilku ścieżek technologicznych. Taka lista poprzedza etap przemysłowy.
Stawką jest koniec dominacji węgla
Jeżeli kontrolowana synteza przejdzie z eksperymentów do długiej pracy energetycznej, uderzy w argument, który przez dekady utrzymywał węgiel w centrum chińskiego systemu: stabilną moc dostępną niezależnie od pogody. Źródła zależne od warunków atmosferycznych wymagają magazynowania, rezerw i rozbudowanej sieci. Reaktor fuzyjny miałby dawać ciągłe zasilanie dla przemysłu ciężkiego, transportu, centrów danych i dużych miast bez spalania paliw kopalnych.
Fusion Energy Tech, spółka z kapitałem zakładowym 14,5 miliarda juanów, wskazuje lata 2040–2050 jako czas operacji rynkowych. Jeśli ten próg zostanie osiągnięty, węgiel nie zniknie jednego dnia, ale zacznie tracić status podstawowego źródła mocy dla fabryk i sieci. To byłaby największa zmiana, jaką mogłoby przynieść chińskie „sztuczne słońce”.
Źródła:
- Xinhua / News.cn – 中国聚变加速迈向工程化 BEST装置正加快建设
- Chinese Academy of Sciences – Chinese Artificial Sun Sets New Record in Milestone Step Toward Fusion Power Generation
- Chinese Academy of Sciences – Key Component Installed in China’s Compact Fusion Device, BEST
- Chinese Academy of Sciences – Fusion Energy Research Facility under Construction in Hefei
- Chinese Academy of Sciences – China’s Next-generation Artificial Sun Achieves New Milestone with Divertor Prototype
- Xinhua – China sets up state-owned fusion energy company
- China News Service – 2026核聚变能科技与产业大会开幕 多项重大合作签约
- Shanghai Municipal People’s Government – 洪荒70实现等离子体放电
- Energy Singularity – 核心装置
- HHMAX – HHMAX-901 Host Machine Successfully Ignited
