W Chinach trwa nowy cykl wyborów do lokalnych zgromadzeń przedstawicieli ludowych. Ponad miliard uprawnionych obywateli ma wybrać bezpośrednio przeszło 2,6 mln deputowanych na pięcioletnią kadencję. To pierwszy etap wyłaniania kolejnych szczebli organów przedstawicielskich państwa.
19 października w mieście Benxi w prowincji Liaoning otwarto lokale wyborcze, w których mieszkańcy wybierali deputowanych do zgromadzeń szczebla powiatowego i gminnego. Po sprawdzeniu tożsamości wyborcy otrzymywali karty do głosowania, a po ich wypełnieniu wrzucali je do czerwonych urn. Głosowanie trwało do 21 października.
W prowincji Jilin wybory odbyły się wcześniej, we wrześniu, i objęły 60 jednostek szczebla powiatowego oraz 607 gmin. Zarejestrowano tam niemal 18,8 mln wyborców. W Jiangsu z kolei głosowanie odbędzie się w grudniu: 2 grudnia w Nankinie, a 8 grudnia w Suzhou. Poszczególne regiony ustalają więc własne terminy wyborów.
Głosowanie nie jest obowiązkowe, lecz uczestniczą w nim setki milionów obywateli. W poprzednim cyklu, zakończonym w 2022 roku, w wyborach na szczeblu powiatowym głos oddało 921 mln osób, czyli 86,49 proc. zarejestrowanych wyborców.
Kto może kandydować i jak przebiega głosowanie?
Prawo do głosowania i kandydowania przysługuje obywatelom Chińskiej Republiki Ludowej, którzy ukończyli 18 lat, z wyjątkiem osób pozbawionych praw politycznych zgodnie z prawem. Wyborcy głosują w wyznaczonych okręgach, a przy ich rejestracji uwzględnia się także sytuację osób mieszkających lub pracujących poza miejscem stałego zameldowania.
Kandydatów mogą zgłaszać partie polityczne i organizacje społeczne, a także sami obywatele. Wystarczy wspólne zgłoszenie przez co najmniej dziesięciu wyborców lub deputowanych, odpowiednio do rodzaju wyborów. Następnie w okręgach prowadzone są konsultacje, podczas których ustala się ostateczne listy kandydatów; w przewidzianych prawem przypadkach przeprowadza się głosowanie wstępne.
W wyborach bezpośrednich kandydatów musi być więcej niż mandatów — ustawa przewiduje nadwyżkę od jednej trzeciej do 100 proc. Jeśli więc okręg wybiera trzech deputowanych, na ostatecznej liście znajdzie się od czterech do sześciu nazwisk.
Przed głosowaniem komisje publikują informacje o kandydatach i organizują spotkania z wyborcami, podczas których można poznać ich doświadczenie oraz zadać pytania. Ostateczna lista wraz z danymi kandydatów jest ogłaszana najpóźniej siedem dni przed wyborami.
Głosowanie jest tajne. Wyborca może poprzeć wskazaną osobę, zagłosować przeciwko niej, wstrzymać się od głosu lub oddać głos na inną osobę uprawnioną do kandydowania. Gdy obsadzanych jest kilka mandatów, można wskazać kilku kandydatów, nie przekraczając liczby dostępnych miejsc.
Dla osób mających trudności z dotarciem do lokalu przewidziano mobilne urny, a w określonych sytuacjach można udzielić pełnomocnictwa innemu wyborcy. Jedna osoba może głosować w imieniu najwyżej trzech uprawnionych.
Do ważności wyborów bezpośrednich wymagana jest obecność ponad połowy zarejestrowanych wyborców danego okręgu. W pierwszym głosowaniu mandat zdobywa kandydat poparty przez więcej niż połowę głosujących. Jeśli nie uda się obsadzić wszystkich miejsc, przeprowadza się głosowanie uzupełniające według zasad określonych w ordynacji.
Wybrani deputowani rozpatrują sprawy publiczne należące do kompetencji ich zgromadzeń, uczestniczą w podejmowaniu decyzji oraz nadzorowaniu pracy właściwych organów państwowych. Ważną częścią ich działalności jest też kontakt z mieszkańcami, przekazywanie ich postulatów i praca nad rozwiązywaniem lokalnych problemów.
Od zgromadzeń lokalnych do władz państwa
Na szczeblu powiatowym i gminnym obywatele wybierają swoich przedstawicieli bezpośrednio. Wyższe zgromadzenia powstają w wyborach pośrednich: deputowani niższego szczebla wybierają przedstawicieli kolejnego. W ten sposób wyłaniane są zgromadzenia szczebla miejskiego i prowincjonalnego. Deputowanych do Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych (OZPL) wybierają zgromadzenia prowincji, regionów autonomicznych i miast wydzielonych oraz inne uprawnione gremia przewidziane ustawą.
OZPL jest najwyższym organem władzy państwowej Chińskiej Republiki Ludowej. Liczy około trzech tysięcy deputowanych, uchwala ustawy, rozpatruje budżet, wybiera lub zatwierdza obsadę najważniejszych stanowisk państwowych i zatwierdza pięcioletnie plany rozwoju gospodarczego i społecznego. Obecna, XIV kadencja rozpoczęła się w 2023 roku i potrwa do 2028 roku.
Obok zgromadzeń przedstawicieli ludowych działają komitety wiejskie i miejskie komitety mieszkańców. Pełnią one funkcje samorządowe, zajmując się wspólnymi sprawami, pomocą sąsiedzką i rozwiązywaniem lokalnych sporów. W komitetach wiejskich członków wybierają bezpośrednio mieszkańcy. W miastach prawo dopuszcza także wybór przez przedstawicieli gospodarstw domowych lub przedstawicieli mieszkańców. Kadencja tych komitetów trwa pięć lat. Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują znowelizowane przepisy regulujące ich działalność.
Odrębny system wyborów funkcjonuje w Komunistycznej Partii Chin, pełniącej zgodnie z konstytucją ChRL kierowniczą rolę w budowie socjalizmu o chińskiej specyfice. Według danych Wydziału Organizacyjnego Komitetu Centralnego na koniec 2025 roku KPCh liczyła 101,286 mln członków zrzeszonych w ponad 5,43 mln organizacji podstawowych.
Organizacje partyjne wybierają delegatów na zjazdy zgodnie z przepisami KPCh. Odbywający się co pięć lat zjazd ogólnokrajowy wybiera Komitet Centralny partii. Następny, XXI Zjazd KPCh, przypada na 2027 rok. Podstawową zasadą organizacyjną jest centralizm demokratyczny.
Pierwsza sesja Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych odbyła się w 1954 roku, kiedy uchwalono pierwszą konstytucję ChRL. Współcześnie działalność zgromadzeń wpisuje się w koncepcję demokracji ludowej całego procesu. Obejmuje ona wybory, konsultacje, podejmowanie decyzji, zarządzanie i nadzór, a więc również udział mieszkańców w sprawach publicznych między głosowaniami. Przykładem są lokalne punkty konsultacji legislacyjnych, za pośrednictwem których mieszkańcy mogą przekazywać uwagi do projektów ustaw.
Źródła: Xinhua, Ministerstwo Sprawiedliwości ChRL, Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych prowincji Jilin.
Zeskanuj, aby pobrać
