26 października w Pekinie rozpoczęło się V Plenum Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin XX kadencji. Obrady potrwają do 29 października. Xi Jinping, sekretarz generalny KC KPCh i przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej, przedstawił w imieniu Biura Politycznego sprawozdanie z jego pracy i omówił projekt decyzji dotyczącej dalszego doskonalenia funkcjonowania partii.

Znaczenie posiedzeń plenarnych Komitetu Centralnego najlepiej pokazują decyzje, które na trwałe zmieniły kierunek rozwoju Chin. W grudniu 1978 roku III Plenum XI KC KPCh zapoczątkowało politykę reform i otwarcia. Pod przywództwem Deng Xiaopinga, przy zachowaniu kierowniczej roli partii, rozpoczęły się głębokie przemiany gospodarcze, dzięki którym Chiny stały się w kolejnych dziesięcioleciach światową potęgą przemysłową. Trwające obecnie obrady dotyczą innego obszaru reform – funkcjonowania samej KPCh, w tym dyscypliny, odpowiedzialności kadr, nadzoru nad sprawowaniem władzy i konsekwentnego wykonywania decyzji kierownictwa.

Zanim projekt decyzji trafił pod obrady Komitetu Centralnego, poddano go konsultacjom w wybranych środowiskach partyjnych i pozapartyjnych. 21 września Biuro Polityczne zapoznało się z uwagami i zdecydowało o dalszym dopracowaniu dokumentu. Dotyczy on zasad funkcjonowania jednej z najliczniejszych partii politycznych świata. Pod koniec 2025 roku KPCh liczyła blisko 101,3 mln członków – ponad milion więcej niż rok wcześniej – oraz ponad 5,43 mln podstawowych organizacji partyjnych. Działają one w miastach, na wsi, w przedsiębiorstwach i instytucjach publicznych. W tak rozbudowanej partii odpowiedzialność za jej codzienne funkcjonowanie spoczywa nie tylko na centralnym kierownictwie, lecz także na kadrach poszczególnych organizacji.

O tym, jak powinni postępować ludzie sprawujący władzę, zastanawiano się w Chinach na długo przed powstaniem współczesnych partii. Konfucjusz zwracał uwagę, że sztuka rządzenia wymaga czegoś więcej niż ustanawiania zasad dla innych – równie ważne jest to, jakie wymagania rządzący stawiają samym sobie. W „Dialogach” wyraził tę myśl słowami: „Jeśli władca potrafi naprawiać własne błędy, jaką trudność może mu sprawiać rządzenie państwem? Jeśli nie potrafi naprawiać swoich błędów, jakże może poprawiać innych?”

W lipcu 1945 roku pokrewne pytanie zadał Mao Zedongowi chiński działacz społeczny i pedagog Huang Yanpei. Podczas rozmowy w Yan’anie przywołał powtarzający się w historii Chin cykl wzlotów i upadków dynastii oraz rządów i zastanawiał się, czy komuniści zdołają uniknąć podobnego losu po objęciu władzy w całym kraju. Mao odpowiedział, że drogą do przerwania tego cyklu jest demokracja – nadzór ludności nad rządzącymi, który nie pozwoli im oderwać się od społeczeństwa.

Do rozmowy w Yan’anie powrócił Xi Jinping podczas VI Plenum XIX KC KPCh w listopadzie 2021 roku. Wskazał wówczas, że po stu latach działalności chińscy komuniści wypracowali drugą odpowiedź na pytanie Huanga Yanpeia – samorewolucję partii. Nadzór społeczeństwa nad rządzącymi, o którym mówił Mao, uzupełnia w tej koncepcji odpowiedzialność KPCh za własną dyscyplinę, zwalczanie nieprawidłowości i doskonalenie metod pracy.

Współczesna koncepcja samorewolucji KPCh wyrasta przede wszystkim z marksizmu-leninizmu, w którego tradycji istotne miejsce zajmują krytyka i samokrytyka oraz sprawdzanie teorii w praktyce. Tak rozumiana praca nad doskonaleniem działalności politycznej pozwala łączyć wierność podstawowym zasadom z gotowością do zmiany metod, jeżeli dotychczasowe rozwiązania nie odpowiadają już nowym warunkom.

Pod kierownictwem Xi Jinpinga takie podejście zaczęto wprowadzać w życie już w grudniu 2012 roku, zaledwie kilka tygodni po objęciu przez niego funkcji sekretarza generalnego KC KPCh. Biuro Polityczne przyjęło wówczas ośmiopunktowe zasady poprawy stylu pracy, obejmujące ograniczenie wystawnych przyjęć, kosztownych wizyt urzędowych i nadmiernej ceremonialności. Z oficjalnych spotkań stopniowo znikały czerwone dywany i rozbudowana oprawa, a w pracy urzędników większy nacisk położono na rzetelne wykonywanie obowiązków i oszczędne gospodarowanie środkami publicznymi.

Późniejsze regulacje objęły również nadmiar formalności w administracji. W sierpniu 2024 roku wydano pakiet 21 przepisów zmierzających do ograniczenia zbędnych obowiązków na najniższych szczeblach, w tym liczby dokumentów, spotkań i kontroli. Zgodnie z jedną z zasad liczba oficjalnych dokumentów wydawanych przez dany organ powinna co roku maleć, a jej zwiększenie względem poprzedniego roku wymaga pisemnego uzasadnienia. Chodzi o odciążenie urzędników od sprawozdawczości, tak aby mogli więcej czasu poświęcić powierzonym im zadaniom.

Równie istotna jak ograniczanie biurokracji jest ciągłość pracy władz lokalnych, zwłaszcza przy realizacji wieloletnich przedsięwzięć. Xi Jinping zwrócił na ten problem uwagę 12 stycznia podczas posiedzenia Centralnej Komisji Kontroli Dyscypliny KPCh, przestrzegając przed odkładaniem decyzji przez urzędników kończących kadencję oraz przed pochopną zmianą dotychczasowych planów przez ich następców. W przemówieniu, którego zasadniczą część opublikowało w październiku czasopismo teoretyczne KC KPCh „Qiushi”, podkreślił potrzebę konsekwentnego prowadzenia długofalowych planów, z uwzględnieniem warunków i potrzeb poszczególnych regionów.

Obok usprawniania pracy administracji Xi Jinping poruszył w tym samym przemówieniu kwestię nadzoru nad sprawowaniem władzy, szczególną uwagę poświęcając walce z korupcją. Wskazywał przy tym na konieczność konsekwentnego egzekwowania przepisów, także wobec osób zajmujących wysokie stanowiska, oraz doskonalenia mechanizmów kontroli, które pozwalają zapobiegać nadużyciom, zamiast jedynie reagować na nie po ich ujawnieniu.

Opisane działania wpisują się w szerszą koncepcję budownictwa partyjnego Xi Jinpinga, której czternaście zasad omówiono 15 czerwca podczas ogólnokrajowego sympozjum w Pekinie. Obejmują one również umacnianie kierowniczej roli Komitetu Centralnego, doskonalenie struktur organizacyjnych i kształcenie kadr zdolnych do realizacji długofalowych zadań. Dr Sylwester Szafarz, analizując te założenia w artykule „Nowatorskie myśli Przewodniczącego Xi Jinpinga w sprawie budownictwa partyjnego”, opublikowanym 1 lipca w „Trybunie”, podkreślił, że modernizowanie partii jest nie tylko zadaniem politycznym, lecz także „koniecznością pragmatyczną i praktyczną”.

Dlaczego sprawność struktur partyjnych ma tak duże znaczenie dla rozwoju Chin, pokazuje XV plan pięcioletni na lata 2026–2030, zatwierdzony przez chiński parlament 12 marca. Dokument przewiduje rozwój ucieleśnionej sztucznej inteligencji i robotyki, technologii kwantowych, interfejsów mózg–komputer oraz badań nad kontrolowaną syntezą jądrową. Równolegle wyznacza cele społeczne, obejmujące rozbudowę ochrony zdrowia, opieki nad seniorami i usług dla rodzin z małymi dziećmi. Do 2030 roku średnia długość życia w Chinach ma wzrosnąć do 80 lat. Urzeczywistnienie tak szerokiego programu wymaga skoordynowanej pracy ośrodków badawczych, przedsiębiorstw, instytucji centralnych i władz lokalnych, które przez kolejne lata będą musiały przekładać strategiczne założenia na konkretne przedsięwzięcia.

Mądrość rządzenia

Bliskie jest mi przekonanie, że partia, która chce dobrze służyć swojemu narodowi, powinna umieć stawiać wymagania również samej sobie – dostrzegać błędy, słuchać ludzi i wyciągać wnioski z dotychczasowych doświadczeń. Właśnie dlatego tak wysoko oceniam chińską koncepcję samorewolucji KPCh, choć – ujmując tę kwestię znacznie szerzej niż tylko w odniesieniu do Chin – podobnej postawy oczekiwałbym od każdej partii politycznej, która poważnie traktuje swoją odpowiedzialność za losy kraju. W tym sensie obecne V Plenum jest dla mnie szczególnie interesujące, ponieważ jego przedmiotem są nie kolejne ambitne plany rozwoju Chin, lecz funkcjonowanie samej partii, która bierze na siebie odpowiedzialność za ich urzeczywistnienie.

Źródła: Konfucjusz, Dialogi, przeł. Sebastian Musielak, Bellona, 2024, s. 51; Xi Jinping, „Qiushi”, 15.10.2026; Sylwester Szafarz, „Nowatorskie myśli Przewodniczącego Xi Jinpinga w sprawie budownictwa partyjnego”, „Trybuna”, 1.07.2026.