Od ekranu do piasku

Wiosną wielu młodych ludzi w Chinach nie wybrało zatłoczonych atrakcji turystycznych. Zamiast tego pojechali do Minqin, powiatu położonego między pustyniami Tengger i Badain Jaran. To miejsce od lat mierzy się z presją piasku, wiatru i pustynnienia. Dla wolontariuszy z wielkich miast ta rzeczywistość często zaczyna się od krótkiego filmu w telefonie, ale kończy bardzo konkretnie, na pracy w pyle i słońcu.

Global Times opisał historię Zhao Yu, pracowniczki branży internetowej z Pekinu, która trafiła na materiały o Minqin na platformach wideo. Zobaczyła ludzi wracających do rodzinnych stron, lokalnych mieszkańców pilnujących zielonych pasów i wolontariuszy, którzy zamiast robić zdjęcia na tle pustyni, naprawdę sadzą drzewa.

Kiedy przyjechała do Gansu, szybko zrozumiała, że walka z pustynnieniem nie polega na symbolicznym wbiciu sadzonki w ziemię. Wiatr wchodził pod czapki i maski, piasek zasypywał wykopane dołki, a rośliny trzeba było sadzić tak, by miały realną szansę przetrwać.

Moda, która zostawia ślad

Akcja „Come to Minqin and plant a tree” szybko stała się popularna w sieci. Według danych podanych przez Global Times i People’s Daily, do 5 maja kampania w 2026 roku zebrała ponad 50 tysięcy rejestracji online i przyciągnęła 46 tysięcy wizyt wolontariuszy. W szczytowym momencie ponad 4 tysiące osób jednego dnia rezerwowało udział przez platformę internetową.

Od uruchomienia inicjatywy Minqin odwiedziło już ponad 92 tysiące wolontariuszy z całych Chin. Powiat musiał dostosować transport, noclegi, wyżywienie, punkty medyczne, zabezpieczenie policyjne i obsługę miejsc sadzenia, bo napływ ludzi stał się dla lokalnej administracji realnym wyzwaniem organizacyjnym.

Najciekawsze jest jednak to, że uczestnicy nie traktują tej pracy jak jednorazowej atrakcji. Zhao Yu wspominała dziewczynę z jej grupy, która podczas sadzenia powiedziała, że musi dopilnować, by jej drzewo przeżyło. W tym zdaniu mieści się sens całej historii. Nie chodzi o zdjęcie z pustyni, tylko o poczucie odpowiedzialności za konkretną roślinę, kawałek ziemi i miejsce, do którego wielu przyjechało pierwszy raz w życiu.

Minqin zna ciężar pustyni

Minqin nie zaczęło walki z pustynnieniem w tym roku. Już w 2006 roku lokalny mieszkaniec Ma Junhe wraz z przyjaciółmi założył stowarzyszenie wolontariuszy. Rok później przez internet zorganizowali pierwszą grupę ludzi gotowych przyjechać do powiatu i sadzić drzewa. Wtedy odpowiedziało około 20 osób.

Po latach mechanizm pozostał podobny, ale skala zmieniła się całkowicie. Krótkie filmy, programy internetowe i platformy społecznościowe przeniosły Minqin z lokalnych raportów na ekrany milionów użytkowników. W 2024 roku ekipa jednego z internetowych programów rozrywkowych przyjechała do powiatu, gdzie uczestnicy razem z Zhong Linem, młodym przedsiębiorcą, który wrócił w rodzinne strony, posadzili 180 tysięcy saksaułów na skraju pustyni Tengger.

Saksauł to roślina odporna na suszę, używana do stabilizowania wydm i tworzenia pasów ochronnych. Global Times podaje, że jedno takie drzewo może pomóc ustabilizować około 10 metrów kwadratowych pustynniejącej ziemi. W Minqin sadzi się je metodami, które mają poprawić przeżywalność roślin i zwiększyć bioróżnorodność, między innymi przy użyciu kubków odżywczych i mieszanego sadzenia.

Ekologia robi się osobista

W chińskich dokumentach mówi się o cywilizacji ekologicznej, zielonym rozwoju i budowie Pięknych Chin. W Minqin te pojęcia tracą urzędowy dystans. Stają się szeregiem prostych czynności. Trzeba rozdać sadzonki, wykopać głęboki dół, zasypać piasek, podlać roślinę i zadbać, by praca nie skończyła się na jednym dniu.

Zhao Yu po powrocie do Pekinu opublikowała swoje doświadczenia w internecie. Reakcja ją zaskoczyła. Ludzie pytali, jak się zapisać, jak dojechać do Minqin, czy można przekazać darowiznę i co trzeba zabrać. Zrobiła więc osobny poradnik z trasami, zasadami rejestracji i praktycznymi wskazówkami.

Tak rodzi się nowy typ zaangażowania. Najpierw jest krótki film, potem decyzja o wyjeździe, później praca na miejscu, a po powrocie kolejny materiał, który zachęca następnych. Internet nie zastępuje działania w terenie, ale może je uruchamiać.

Większa mapa zielonych Chin

Minqin jest częścią większego procesu. Global Times przypomina dane Xinhua, według których Chiny w ostatnich pięciu latach zalesiły 36,6 miliona hektarów, odtworzyły 19 307 hektarów mokradeł i przeprowadziły działania na 10,13 miliona mu terenów pustynniejących. Chińskie media podkreślają też, że kraj osiągnął „zerowy wzrost” degradacji gruntów, przedstawiając to jako ważny etap w walce z pustynnieniem.

Podobne akcje odbywają się także poza Gansu. W piaszczystym obszarze Hunshandake w Mongolii Wewnętrznej podczas tegorocznego święta majowego ponad 300 wolontariuszy sadziło rośliny odporne na suszę na 6,7 hektara ruchomych piasków. Na miejscu pracowali też technicy, którzy pomagali dobrać gatunki i sposób sadzenia.

Według raportu Narodowej Komisji ds. Zazieleniania, do 2025 roku w całych Chinach powstało 3071 baz „internet plus dobrowolne sadzenie drzew”. W ciągu roku zorganizowano 62 tysiące działań związanych z takim uczestnictwem, a liczba wizyt przekroczyła 33 miliony.

Pokolenie, które chce zmiany

Najciekawszy w tej historii nie jest sam rekord rejestracji. Ważniejsze jest to, że zielona transformacja staje się doświadczeniem pokoleniowym. Dla części młodych Chińczyków ekologia nie jest już tylko hasłem z kampanii publicznej ani tematem lekcji. Jest podróżą, zmęczeniem, piaskiem w ubraniu i próbą sprawdzenia, czy zasadzone drzewo przetrwa.

Minqin dobrze pokazuje, jak państwowe cele mogą łączyć się z lokalną wytrwałością i energią ludzi. Mieszkańcy od lat bronią swojej oazy przed pustynią. Władze zapewniają organizację i zaplecze. Internet daje zasięg. Wolontariusze przywożą czas, uwagę i gotowość do pracy.

Na końcu zostaje drobny obraz, który Global Times przywołał z opowieści Zhao Yu. Jej mała siostrzenica, jeszcze w wieku przedszkolnym, powiedziała, że też chce posadzić drzewo. Kiedy Zhao zapytała jakie, dziecko odpowiedziało bez wahania, że saksauł. Nazwa rośliny z pustyni zdążyła już zakorzenić się tam, gdzie zaczyna się najdłuższa zmiana, w wyobraźni następnego pokolenia.

Źródła

1. Global Times — Young volunteers turn tree-planting into rising public welfare trend, showcasing nationwide commitment to building a Beautiful China
2. Xinhua — Volunteers plant saxaul trees in desert area of Minqin County, Gansu Province

Artykuł Z telefonu na pustynię. Młodzi Chińczycy sadzą drzewa w Gansu pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.

Pod koniec kwietnia chińskie władze opublikowały nowe wytyczne dotyczące ochrony praw osób pracujących w nowych formach zatrudnienia. Dokument przygotowany przez biura Komitetu Centralnego KPCh i Rady Państwa obejmuje przede wszystkim ludzi związanych z gospodarką platformową. Według oficjalnego komunikatu jest ich dziś w Chinach 84 miliony. To już nie margines rynku pracy, lecz osobna warstwa społeczna, bez której wielkie chińskie miasta nie funkcjonowałyby w obecnym tempie.

Miasto na algorytmie

W dużym chińskim mieście dostawa jedzenia w kilkanaście lub kilkadziesiąt minut stała się usługą tak zwyczajną, że prawie niewidoczną. Ktoś zamawia makaron, kawę, lekarstwo, dokument albo zakupy z supermarketu. Po drugiej stronie telefonu rusza człowiek na skuterze, rowerze elektrycznym albo w samochodzie.

Nad nim działa system. Przydziela zlecenie, liczy trasę, mierzy czas, przewiduje opóźnienie, ocenia jakość i decyduje, ile realnie można zarobić.

Dla klienta platforma jest prostą aplikacją. Dla pracownika staje się środowiskiem pracy. Nie zawsze widać w nim przełożonego, biuro, grafik i kadry, ale kontrola potrafi być bardzo precyzyjna. Zamiast brygadzisty pojawia się algorytm.

Właśnie dlatego najnowsze wytyczne kładą nacisk nie tylko na wynagrodzenia i terminowe płatności, lecz także na reguły działania platform. Firmy mają rozsądnie ustalać stawki, brać pod uwagę charakter zadań oraz intensywność pracy, a także zapewniać pełną i terminową wypłatę. Dokument mówi również o prawie pracowników do informacji, udziału i wyboru w sprawach dotyczących zasad algorytmicznych.

Elastyczność, która ma swoją cenę

Praca platformowa przyciąga prostym wejściem na rynek. Można zacząć szybciej niż w wielu tradycyjnych zawodach, pracować w innym mieście, łączyć kilka źródeł dochodu i samemu decydować o liczbie godzin. Dla migrantów wewnętrznych, młodych ludzi bez stabilnego etatu, osób szukających dodatkowego zarobku albo pracowników wypchniętych z innych branż to często najłatwiejszy sposób na utrzymanie.

Ta sama elastyczność tworzy jednak problemy. Dochód bywa niestabilny. Granica między samozatrudnieniem a podporządkowaną pracą jest nieostra. Składki, ubezpieczenie od wypadków, prawo do odpoczynku, procedury odwoławcze i odpowiedzialność platformy są trudniejsze do ustalenia niż w klasycznym zakładzie pracy.

W chińskim przypadku skala zjawiska jest szczególna. Nowe formy zatrudnienia obejmują ludzi, którzy łączą świat online i offline: dowożą jedzenie, przewożą pasażerów, obsługują handel internetowy, sprzedają w transmisjach, wykonują drobne usługi, przenoszą paczki, dokumenty, części i codzienne zakupy. Są mobilną infrastrukturą chińskiej gospodarki cyfrowej.

Dlatego Pekin nie traktuje już tej sprawy wyłącznie jako problemu rynku pracy. W wytycznych chodzi także o porządek społeczny, działanie miast i relacje między platformami, pracownikami, klientami oraz samorządami. Do 2027 roku system usług i zarządzania tą grupą ma być bardziej uporządkowany. W kolejnych latach poprawić mają się ochrona praw, warunki pracy i społeczne uznanie nowych zawodów.

Algorytm pod nadzorem

Najważniejszy punkt nowych regulacji dotyczy algorytmów. To one decydują, komu przypadnie zlecenie, ile czasu będzie na dostawę, jak oceniona zostanie trasa, kiedy pracownik dostanie karę, a kiedy bonus. Dla platformy algorytm jest narzędziem efektywności. Dla kuriera czy kierowcy bywa codziennym przełożonym.

Chiński dokument nakazuje platformom zwiększać przejrzystość takich mechanizmów, regularnie je oceniać i wykonywać obowiązki związane z rejestracją algorytmiczną. Przy zmianie zasad dystrybucji zleceń, wyceny pracy czy szacowania czasu firmy mają brać pod uwagę opinie związków zawodowych oraz przedstawicieli pracowników.

To istotna zmiana języka. Państwo nie mówi już tylko: platformy mają działać sprawniej. Mówi: platformy mają wyjaśniać zasady, według których organizują pracę ludzi.

Ten kierunek widać również w wypowiedziach przedstawicieli Sądu Najwyższego. W marcu 2025 roku wiceprezes Najwyższego Sądu Ludowego He Xiaorong mówił o konieczności zamknięcia algorytmów zarządzających pracą w „klatce praworządności”. Zwracał uwagę, że pomagają one zwiększać efektywność i dochody, ale jednocześnie rodzą pytania o bezpieczeństwo, ochronę pracowników i porządek publiczny.

Płaca, odpoczynek, pogoda

Nowe wytyczne porządkują także bardziej przyziemne sprawy: płacę, odpoczynek, bezpieczeństwo i ochronę w trudnych warunkach. Platformy oraz firmy kurierskie mają powiązać wynagrodzenie z realnym nakładem pracy, a nie wyłącznie z konkurencją o najniższy koszt dostawy. Mają też ograniczać nieuzasadnione potrącenia.

Dokument mówi o prawie do odpoczynku oraz o ochronie w szczególnych warunkach, takich jak zła pogoda. To ważny zapis, bo w pracy platformowej czas jest podstawowym miernikiem wydajności. Deszcz, upał, śnieg, korek, awaria windy czy kontrola przy bramie osiedla często obciążają nie system, lecz człowieka, który nie mieści się w wyliczonej normie.

Chińskie władze chcą też ograniczać „konkurencję na wyniszczenie”, czyli taki wyścig platform, w którym szybkość i niska cena są osiągane kosztem pracowników. W dokumencie pojawiają się zapisy o zwalczaniu nieuzasadnionych opłat i prowizji, nieuczciwego podziału ruchu na platformach oraz nadużywania pozycji dominującej.

Nie oznacza to końca presji na tempo. Model platformowy z natury opiera się na czasie, skali i konkurencji. Państwo daje jednak sygnał, że efektywność nie może być jedynym kryterium. Jeżeli gospodarka cyfrowa ma pozostać stabilna, musi mieć również reguły pracy.

Spory trafiają do sądów

Skala problemu jest widoczna w statystykach sądowych. Według Najwyższego Sądu Ludowego w latach 2020–2024 chińskie sądy przyjęły około 420 tysięcy spraw cywilnych dotyczących nowych form zatrudnienia. W samym 2024 roku w pierwszej instancji zakończono ponad 80 tysięcy takich postępowań.

Najtrudniejsze pytanie brzmi: czy dana osoba jest pracownikiem, samozatrudnionym wykonawcą, partnerem platformy, czy kimś pomiędzy. W tradycyjnym modelu sprawa była prostsza. Była firma, umowa, przełożony, miejsce pracy, grafik i wynagrodzenie. W gospodarce platformowej wszystko może być rozproszone: aplikacja jest jedna, firma pośrednicząca druga, lokalny podwykonawca trzeci, a pracownik formalnie występuje jako niezależny wykonawca.

Sąd Najwyższy wskazuje, że o istnieniu stosunku pracy nie powinien decydować sam tytuł umowy, lecz realny sposób zarządzania. Jeżeli platforma albo podmiot współpracujący kontroluje czas, trasę, reguły, ocenę, nagrody, kary i ciągłość pracy, sąd może uznać, że mamy do czynienia z podporządkowaniem pracowniczym.

To podejście uderza w prostą metodę obchodzenia odpowiedzialności: wystarczy inaczej nazwać umowę i problem znika. W nowych zawodach forma prawna bywa elastyczna, ale fakty są bardzo konkretne. Ktoś pracuje codziennie, według reguł platformy, pod stałą oceną systemu i z niewielką możliwością negocjacji. Państwo zaczyna patrzeć właśnie na tę praktykę.

Zaplecze dla ludzi w ruchu

Wytyczne idą dalej niż klasyczna ochrona pracownicza. Mówią o usługach publicznych, ubezpieczeniach, szkoleniach, mieszkaniach, posiłkach, parkingach, przejazdach i punktach odpoczynku. To pokazuje, że kurierzy i kierowcy aplikacji nie są już traktowani tylko jako uczestnicy rynku. Są częścią organizmu miejskiego.

Dokument zachęca do tworzenia przyjaznych miejsc w społecznościach lokalnych, dzielnicach handlowych, budynkach biurowych, parkach przemysłowych, węzłach transportowych i strefach obsługi dróg. Chodzi o zwykłe rzeczy: gdzie usiąść, gdzie zjeść, gdzie zaparkować, gdzie naładować telefon, gdzie zgłosić problem.

Brzmi administracyjnie, ale w codzienności ma duże znaczenie. Kurier, który spędza cały dzień między osiedlami, restauracjami i biurowcami, często nie ma własnego zaplecza. Obsługuje miasto, ale sam bywa z niego wypychany: przez zakazy wjazdu, brak parkingu, bramki, ochronę, windy, konflikty z mieszkańcami i presję czasu.

Nowa polityka ma więc także wymiar społeczny. Chiny chcą włączyć tę grupę w struktury lokalne: przez związki zawodowe, organizacje społeczne, komitety osiedlowe, usługi publiczne i mechanizmy rozwiązywania sporów. W chińskim modelu jest to typowe: zjawisko rynkowe, gdy osiąga dużą skalę, zostaje włączone w szersze ramy zarządzania społecznego.

Państwo porządkuje gospodarkę cyfrową

To nie jest pierwszy ruch Chin w tej sprawie. Już w 2024 roku opublikowano wytyczne dotyczące ochrony praw pracowników w gospodarce platformowej. Mowa była wtedy m.in. o minimalnej ochronie płacowej, przeciwdziałaniu nadmiernemu czasowi pracy, wyższym wynagrodzeniu za pracę w święta oraz konsultacjach przy zmianach algorytmów wpływających na prawa i interesy pracowników.

Najnowszy dokument zbiera te działania w szerszą ramę. Nie chodzi już wyłącznie o naprawianie najbardziej widocznych problemów. Chodzi o uznanie, że nowe formy pracy stały się trwałą częścią chińskiego rynku pracy, a nie przejściowym skutkiem rozwoju aplikacji.

To sygnał także dla samych platform. Chińskie państwo nie zamierza likwidować modelu, który zwiększa efektywność usług, tworzy miliony miejsc pracy i napędza konsumpcję. Nie chce jednak, by firmy samodzielnie ustalały wszystkie reguły gry. Algorytm ma pozostać narzędziem gospodarki, ale nie może być jedynym prawem w pracy.

Dla polskiego czytelnika mechanizm jest znajomy. Dostawy jedzenia, przewozy aplikacyjne, sprzedaż online, praca twórców internetowych i drobne usługi organizowane przez platformy zmieniły rynek pracy w wielu krajach. Spór wszędzie dotyczy podobnych pytań: kto jest pracodawcą, kto ponosi ryzyko, kto płaci za wypadek, kto odpowiada za algorytm, kto ma prawo odpocząć.

Chiny odpowiadają po swojemu: centralnym dokumentem, nadzorem nad platformami, rolą związków zawodowych, lokalnymi usługami i sądowym doprecyzowaniem reguł. To próba włączenia cyfrowej pracy w system państwowego zarządzania rozwojem.

Najbliższe lata pokażą, jak te zapisy przełożą się na praktykę: w punktach dostaw, małych firmach kurierskich, u podwykonawców, w aplikacjach, przy sporach o potrącenia, czas przejazdu i kary za opóźnienia. Jeżeli regulacje zadziałają, chiński kurier albo kierowca aplikacji nie przestanie pracować szybko. Będzie miał jednak więcej narzędzi, by wiedzieć, według jakich reguł pracuje, komu zgłosić problem i gdzie kończy się elastyczność, a zaczyna przerzucanie ryzyka na człowieka.

Chiny nie wycofują się z gospodarki platformowej. Chiny próbują ją ucywilizować na własnych warunkach.

Źródła:

1. State Council / Xinhua: China strengthens protection of rights, interests in new occupations
2. Xinhua: 中共中央办公厅 国务院办公厅关于加强新就业群体服务管理的意见
3. 共产党员网: 中央社会工作部负责人就《关于加强新就业群体服务管理的意见》答记者问
4. State Council / Xinhua: China publishes guidelines to better protect rights of workers in platform economy
5. Supreme People’s Court: 把劳动管理算法关进法治“笼子”

Artykuł 84 miliony ludzi w nowych zawodach. Chiny regulują pracę platformową pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.