Lula zwyciężył w drugiej turze wyborów 25 października, zdobywając 51,79 proc. ważnych głosów. Jego rywal, senator Flávio Bolsonaro z Partii Liberalnej, otrzymał 48,21 proc. Obecny prezydent odrobił straty z pierwszej tury i jako pierwszy kandydat w historii współczesnych brazylijskich wyborów prezydenckich wygrał dogrywkę, mimo że wcześniej zajął drugie miejsce. 5 stycznia 2027 roku rozpocznie czwartą, czteroletnią kadencję.

Zwycięstwo Luli spotkało się z gratulacjami przywódców państw Ameryki Łacińskiej, w tym Meksyku, Urugwaju, Kuby, Paragwaju, Panamy i Boliwii. W swoich wypowiedziach wskazywali oni zarówno na demokratyczny charakter rozstrzygnięcia, jak i znaczenie dalszej współpracy regionalnej.

Do gratulacji przywódców Ameryki Łacińskiej przyłączyły się również Chiny. Podczas konferencji prasowej 26 października rzecznik tamtejszego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Guo Jiakun odniósł się do wyniku ogłoszonego przez brazylijski Najwyższy Trybunał Wyborczy i potwierdził gotowość Pekinu do dalszego rozwijania z Brazylią wspólnoty wspólnej przyszłości. Pytany o kwestionowanie rezultatu przez pokonanego kandydata, podkreślił, że Chiny szanują wybór brazylijskiego społeczeństwa.

Jak zauważył dziennik „Global Times”, rezultat głosowania ma znaczenie wykraczające poza politykę wewnętrzną Brazylii. Kontynuacja prezydentury Luli sprzyja utrzymaniu regularnych kontaktów dyplomatycznych z Pekinem, pogłębianiu powiązań gospodarczych oraz koordynowaniu stanowisk obu państw w BRICS i innych formatach wielostronnych.

Pan Deng, dyrektor Centrum Prawa Ameryki Łacińskiej i Karaibów przy Chińskim Uniwersytecie Nauk Politycznych i Prawa, ocenił w rozmowie z „Global Times”, że wynik wyborów zapewnia stosunkom chińsko-brazylijskim stabilność i przewidywalność na kolejne cztery lata. Zwrócił uwagę na znaczenie porozumień osiągniętych podczas wizyty Luli w Chinach w 2023 roku oraz późniejszych spotkań przedstawicieli obu państw. Jego zdaniem współpraca z Chinami ma w Brazylii szerokie poparcie polityczne, choć nowy rząd będzie musiał uwzględnić układ sił w parlamencie.

O intensywności chińsko-brazylijskiego dialogu świadczy m.in. spotkanie Wanga Yi z Celso Amorimem, specjalnym doradcą prezydenta Brazylii, które odbyło się 16 września w Pekinie. Wang Yi, minister spraw zagranicznych Chin i szef Biura Komisji Spraw Zagranicznych KC KPCh, wskazywał na potrzebę pogłębiania współpracy strategicznej, a Amorim zapewniał o gotowości Brazylii do realizacji ustaleń przywódców obu państw. Podkreślił również znaczenie rozwijania wspólnoty wspólnej przyszłości na rzecz bardziej sprawiedliwego świata i zrównoważonego rozwoju.

Istotnym fundamentem dwustronnych relacji jest handel. Chiny od lat są największym partnerem handlowym Brazylii, a wartość wymiany między oboma państwami od stycznia do września 2026 roku osiągnęła rekordowe 143,3 mld dolarów. Brazylijski eksport do Chin wyniósł w tym okresie 84,7 mld dolarów, o 12 proc. więcej niż rok wcześniej, natomiast import z Chin wzrósł o 9,9 proc., do 58,6 mld dolarów. Tym samym Brazylia wypracowała nadwyżkę handlową w wysokości około 26,1 mld dolarów.

Oprócz wymiany handlowej rośnie znaczenie chińskich inwestycji, które według „South China Morning Post” osiągnęły za dotychczasowej prezydentury Luli rekordowy poziom. Jego reelekcja stwarza warunki do realizacji kolejnych projektów, choć na ich kształt wpłyną również ambicje brazylijskiego rządu, który zabiega o rozbudowę krajowego przemysłu i zwiększenie udziału produkcji o wyższej wartości dodanej.

Chińscy eksperci dostrzegają szczególnie duży potencjał w energetyce odnawialnej, technologiach niskoemisyjnych, gospodarce cyfrowej i sztucznej inteligencji. Pan Deng zwraca również uwagę na możliwość rozbudowy współpracy kosmicznej, opartej na wieloletnim wspólnym programie satelitarnym, między innymi w obserwacji Ziemi, rolnictwie i zapobieganiu katastrofom naturalnym. Xu Shicheng, wiceprzewodniczący Chińskiego Towarzystwa Studiów Latynoamerykańskich, podkreśla natomiast rosnące znaczenie pojazdów elektrycznych, infrastruktury oraz zaawansowanych technologii.

W ocenie chińskich komentatorów dążenie Luli do wzmacniania autonomii strategicznej Brazylii, rozwoju gospodarczego i poprawy warunków życia społeczeństwa pozostaje zbieżne z chińskim podejściem do współpracy międzynarodowej. Oba kraje opowiadają się za większą rolą państw rozwijających się w kształtowaniu zasad światowej gospodarki i zarządzania międzynarodowego.

Perspektywy współpracy wykraczają jednak poza relacje dwustronne. Brazylia i Chiny mogą nadal wspólnie zabiegać o reformy Organizacji Narodów Zjednoczonych i Światowej Organizacji Handlu, współpracować w sprawach zadłużenia państw rozwijających się oraz podczas międzynarodowych negocjacji klimatycznych. Zdaniem Pan Denga działania te, podejmowane również w ramach BRICS, mogą zwiększyć wpływ Globalnego Południa na decyzje dotyczące światowej gospodarki i sprzyjać budowie bardziej wielobiegunowego ładu międzynarodowego.

Źródła: Xinhua, MSZ Chin, Global Times, South China Morning Post.

Artykuł Reelekcja Luli sprzyja dalszemu zacieśnianiu współpracy Chin i Brazylii pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.

Definicja: „Globalne Południe, GP – to wielka grupa krajów rozwijających się, wznoszących (emerging), a także posiadających niską i średnią dochodowość oraz połączonych doświadczeniami kolonializmu i zacofania (niedorozwoju) gospodarczego. Obecnie to 85% ludności świata. Kraje te są położone na półkuli południowej i północnej rozdzielonych równikiem oraz wschodniej i zachodniej poczynając od południka 0 stopni – (Greenwich) do południka 180 stopni po przeciwnej stronie globu ziemskiego”. Jednak w kilku przypadkach ten podział geograficzny (Południe – Północ) nie odpowiada składowi niektórych krajów z Południa włączonych do Globalnej Północy, jak np. Australia i Nowa Zelandia. Inny przykład – dwa liczące się wielkie mocarstwa z Północy: Indie, Chiny oraz Afryka Północna zaliczane są do Globalnego Południa. Podobnie Tajwan położony jest na Północy, ale niektórzy badacze zaliczają go do Południa. Zaś Japonia przynależy do Północy, a nie do Globalnego Południa, czy Wschodu. Jednak te przestawienia są uznawane za normalne oraz tolerowane przez teorię, praktykę i politykę międzynarodową.

Carl Oglesby (ur. w 1935 r., zm. w 2011 r.), amerykański myśliciel, pisarz, wykładowca akademicki i działacz polityczny użył po raz pierwszy pojęcia Global South (GS) w swym głośnym artykule opublikowanym w czasopiśmie „Commonwealth”, w roku 1969. Argumentował on w nim, m.in., że setki lat panowania (dominacji) Zachodu/Północy nad światem doprowadziły do utworzenia „nieznośnego globalnego ładu społecznego” („intolerable global social order”). Carl Oglesby zdobywał pierwsze szlify radykalnego myśliciela i działacza jako prezes amerykańskiej organizacji o nazwie SDS (Students for a Democratic Society). Analizowane pojęcie GS/GP upowszechniło się w II połowie XX wieku, a następnie rozprzestrzeniało się coraz bardziej w naszym XXI wieku. Np. na niedawnej (połowa września 2026 r.) XVIII Konferencji na szczycie BRICS Plus w New Delhi domagano się zdecydowanie przyznania narodom i państwom GS należnych praw oraz prerogatyw, zapewnienia im zasłużonej odpowiedniej pozycji, a także pełnej reprezentacji na arenie międzynarodowej (np. w ONZ, w MFW i in.). Współczesna nowa klasyfikacja makro obejmuje nie tylko GS lecz również Global West (GW = Globalny Zachód) jak również Global North (GN = Globalna Północ). Rozmaitych powojennych, zimnowojennych oraz znacznie wcześniejszych poprzedników tej klasyfikacji było wiele, jak np.: Wschód – Zachód, Północ – Południe, kolonialiści – kolonie (por. przypis [1]), kapitalizm – komunizm, I świat (bogaci), II świat (średnio zamożni) i III świat (biedota), neoliberalizm – sowietyzm, kraje rozwinięte – kraje rozwijające się, rdzeń (core) gospodarczy – peryferie ekonomiczne, NATO – Układ Warszawski, EWG – RWPG i in.

Charakterystyka Globalnego Południa:

Do tej kategorii zalicza się 145 krajów rozwijających się z Azji, z Afryki, z Ameryki Łacińskiej i Karaibów oraz z Oceanii (por. załączniki [2] i [3]). Wiele spośród tych krajów ucierpiało okrutnie z powodu kolonializmu, niewolnictwa, wyzysku kapitalistycznego, zacofania gospodarczego, ubóstwa, epidemii, niedostatecznej służby zdrowia, niskich dochodów per capita, zadłużenia etc.; oraz cierpi nadal w wyniku współczesnych wyzwań, jak np.: dysproporcje rozwojowe, uzależnienie ekonomiczne, niszczenie środowiska naturalnego, rabunkowa eksploatacja surowców mineralnych, niskie dochody, niedostateczna infrastruktura, wysoki niekontrolowany przyrost naturalny, zmiany klimatyczne, klęski żywiołowe, wojny i konflikty zbrojne, migracje itp. Znaczna część GS to państwa rozwijające się oraz niedostatecznie rozwinięte szczególnie pod względem społeczno-gospodarczym, jak również kraje bardzo zacofane oraz niewystarczająco uprzemysłowione i unowocześnione. Póki co jednak znaczna część państw z GS wygląda nadal ubogo w porównaniu do krajów GW i GN. Na tej niwie wysuwane są postulaty rozszerzania i dynamizowania współpracy na linii Południe – Południe, aby pomagać sobie wzajemnie, bronić własnego dobra, a nie interesów państw Zachodu i Północy; aby stosować także normy poszanowania suwerenności narodowej, praw własności, niezależności, równości, bezwarunkowości, nieingerencji w sprawy wewnętrzne i wzajemnych korzyści (win-win cooperation).

Utarło się przekonanie, że kraje Globalnego Południa nie mogą być tylko kopalnią surowców dla Globalnej Północy. Jest to o tyle istotne, że liczne neoliberalne recesje oraz kryzysy współczesności powodowały wzrost cen, eksplozję protekcjonizmu oraz ograniczenie pomocy zagranicznej dla państw GS. Wprawdzie banki zachodnie udzielały kredyty krajom ubogim oraz rozwijającym się, ale te, najczęściej, nie były w stanie ich spłacać. Wówczas Międzynarodowy Fundusz Walutowy udzielał im kolejne kredyty wszakże pod warunkiem, że ubodzy kredytobiorcy będą przyjmować reguły złudnego neoliberalizmu w rozwoju społeczno-gospodarczym. Po zakończeniu II wojny światowej, USA usiłowały przewrotnie pomagać finansowo niektórym krajom z GS, ale pod warunkiem, że przekształcą się one wedle wzorów panujących w GN. Faktem jest jednak, że po zaprzestaniu I zimnej wojny i po upadku ZSRR niektóre spośród krajów GS przeszły do I świata, natomiast inne pozostały w III świecie. Od tej pory upowszechniło się używanie dwóch pojęć obok siebie: Globalne Południe i Globalna Północ.

Jeszcze w 2015 roku 60 najsłabiej rozwiniętym krajom GS wydawało się, że będą one zdolne do naśladowania Globalnej Północy w rozmaitych dziedzinach, jak np. polityka finansowa i dochodowa, różnorodność w rozwoju, czy też dostęp do rynku światowego. Jednak zamiary te spaliły na panewce z uwagi na negatywne konsekwencje neoliberalnej globalizacji, która pogłębiła jeszcze bardziej przepaść oraz nierówność pomiędzy GS i GN oraz działała jak „miecz obosieczny” („double edged sword”) w stosunku do GS. Zachodniakom wydawało się, że wolny handel, większe przepływy kapitałowe itp. mogłyby zmniejszyć przepaść pomiędzy GN a GS; ale oczekiwania te spaliły na panewce z uwagi na intensyfikację długotrwałych zjawisk kryzysowych w gospodarstwie światowym i napięć na arenie międzynarodowej w ogólności. Co gorsza, w tymże roku 2015 państwa GN ograbiły państwa GS na ponad 11 bln USD! GN nadal usiłuje traktować kraje GS jak podmioty przynależne niegdyś do grupy krajów rozwijających się, czy też do III świata. Nie zmienia to jednak faktu, że siódemce krajów z grona GS udało się przyspieszyć nieco rozwój społeczno-gospodarczy niezależnie od przeciwności losu.

Na podkreślenie zasługują także starania ONZ i jej agencji wyspecjalizowanych oraz ASEAN i Unii Afrykańskiej mające na celu zmniejszenie dysproporcji rozwojowych pomiędzy GS a GN. Chodzi o takie przedsięwzięcia makro, jak Agenda 2030 (17 celów zrównoważonego rozwoju), która zastąpiła uchwalone wcześniej Millennium Development Goals; ONZ-owi i innym chodzi też o: zmniejszanie skrajnego ubóstwa oraz plagi głodu, upowszechnienie oświaty, udoskonalenie służby zdrowia, zagwarantowanie równości pomiędzy płciami, zmniejszenie umieralności noworodków i dzieci, zapewnienie leczenia chorób psychicznych oraz groźnych epidemii (malaria, gruźlica, ebola, choroby weneryczne i wiele innych), ochronę środowiska naturalnego, a także o stymulowanie globalnych partnerskich powiązań gospodarczych na rzecz rozwoju. Jednakowoż efektywność tych poczynań pozostawia jeszcze bardzo wiele do życzenia.

Anomalie wymagające uregulowania:

Summa summarum: Globalna Północ i Globalny Zachód nadal postępują i myślą przeważnie o sobie, a nie o Globalnym Wschodzie, czy też o Globalnym Południu. To jest nader poważny błąd strategiczny mogący spowodować, w perspektywie, znaczne straty dla konserwatystów i neoliberałów z GN i GW. Stąd wynika wniosek oraz konieczność, aby Globalne Południe i Globalny Wschód same wzięły sprawy w swoje ręce przy pomocy takich Organizacji jak BRICS Plus i in. oraz wielkich mocarstw, jak np. Chiny, Indie, czy nawet Rosja oraz pozytywnie myślących i działających organizacji regionalnych i kontynentalnych (np. ASEAN, Szanghajska Organizacja Współpracy, Unia Afrykańska, Stowarzyszenie Państw Ameryki Łacińskiej i Karaibów etc.). Konieczne jest także wyeliminowanie istniejących poważnych dysproporcji w zakresie systemów internetowych i cyfrowych pomiędzy Globalnym Wschodem i Południem, a Globalną Północą i Zachodem. Jedynie większość krajów azjatyckich dotrzymuje kroku Zachodowi i Północy w tej dziedzinie, ale reszta świata nie nadąża za lawinowym postępem modernizacyjnym. W takim stanie rzeczy znów pogłębia się dysproporcja pomiędzy czołówką a peletonem w wyścigu ku przebudowie świata i ku nowemu ładowi międzynarodowemu.

Należy położyć kres fałszowaniu przez media zachodnie rzeczywistości w krajach Wschodu i Południa. Media te eksponują wyolbrzymiając tamtejsze zacofanie społeczno-gospodarcze i polityczne oraz zniechęcają Zachód i Północ do współpracy wzajemnej z korzyścią dla obywateli. Stąd wynika też nadrzędne wymaganie wobec Zachodu i Północy, aby zmieniły one radykalnie (na lepsze) swą politykę i podejście do Wschodu i Południa póki nie jest jeszcze za późno. Anomalii jest znacznie więcej, ale ich likwidowanie może nastąpić dopiero po usunięciu najpoważniejszych przeszkód. Pamiętajmy o tym, że Globalny Wschód i Globalne Południe wykazują wyraźną tendencję wzrostową, przełamują z powodzeniem spuściznę kolonialną i neokolonialną, eliminują dysproporcje gospodarcze oraz stanowią coraz poważniejsze wyzwanie dla tradycyjnych systemów zachodnich i północnych; tymczasem one właśnie grzęzną w bagnach kryzysów społeczno-gospodarczych oraz zawirowań polityczno-ideologicznych nawet o charakterze skrajnie prawicowym i militarystycznym. Nie tędy droga!

Refleksje na zakończenie:

Starałem się zaprezentować syntetycznie problematykę Globalnego Południa (GP) na tle pozostałych układów globalnych – wschodniego, zachodniego i północnego. Z tej analizy wynika, bez wątpienia, że dotychczasowe dokonania GP w tej mierze stworzyły już solidny fundament pod efektywną realizację tych i innych zadań modernizacyjnych natury makro. Pierwsze kroki zostały poczynione, teraz kolej na przyszłe przedsięwzięcia w poszczególnych krajach, regionach, kontynentach i w skali światowej. Na naszych oczach rodzi się nowy świat i nowa cywilizacja ludzka na przekór rozpaczliwemu oporowi ze strony sił starego sięgających znów po skompromitowane metody Hard Power (przemocy, hegemonizmu, barbarzyństwa oraz dyktatu). To one właśnie spowodowały obecną dramatyczną sytuację na świecie. Istotne, że w tej konfrontacji nowego ze starym, siły nowego sięgają po diametralnie odmienne i jak najbardziej cywilizowane metody: humanizmu, pokoju, bezpieczeństwa, sprawiedliwości, wzajemnie korzystnej współpracy oraz tworzenia lepszej wspólnej przyszłości dla wszystkich obywateli dotąd umęczonej planety Ziemia. Właśnie mądre i dalekowzroczne poczynania sił nowego pod hasłami: „najpierw obywatele”, „kompleksowy i sprawny mechanizm zarządzania sprawami światowymi” itp., budzą nadzieję, że może być dużo lepiej na Ziemi.

Dotychczasowy bieg wydarzeń w globalnym czworokącie: Południe – Wschód – Północ – Zachód skłania do wniosku, że Południe zdecydowanie wiedzie prym w tym zestawieniu. Staje się ono coraz silniejsze i przejmuje inicjatywę strategiczną w procesie nowatorskiej przebudowy świata oraz tworzenia nowego pokojowego, bezpiecznego, wielobiegunowego i sprawiedliwego ładu międzynarodowego. Kluczowe znaczenie w tej mierze mają dwie konieczności: po pierwsze, przekształcenie obecnej dość galaretowatej (obrazowo rzecz ujmując) masy Południa i Wschodu w zwarty zespół międzynarodowy, w którym efektywna współpraca i takaż koordynacja poczynań sprawi, że zespół ten stanie się potężną lokomotywą innowacyjnego rozwoju cywilizacji ludzkiej. Apele o lepszą ww. współpracę na linii Południe – Południe (a może również z dodaniem Wschodu) stanowią zapowiedź i zaczyn w procesie pozytywnego przeobrażenia świata. Nie wiem jeszcze, czy Globalne Południe może stać się nową wielką organizacją o zasięgu światowym? Ważne znaczenie przy tym mieć powinno unikanie błędów i strat poniesionych w trakcie dotychczasowego funkcjonowania kluczowych organizacji międzynarodowych.

Po drugie, imperatywem naszych czasów i dalszej przyszłości jest przełamanie dotychczasowego monopolu Zachodu (i częściowo Północy), jeśli chodzi o sprawy międzynarodowe oraz, w szczególności, o zwiększenie reprezentacji Południa i Wschodu w organizacjach międzynarodowych, szczególnie tych najważniejszych opanowanych przez staroświeckich monopolistów oraz hegemonistów z Zachodu i z Północy. W literaturze fachowej i w dyskusjach merytorycznych powiada się, że Południe i Wschód nie są adekwatnie reprezentowane (underrepresented) w ONZ, WTO, WHO, we władzach banków światowych itp.

Na swoistą ironię zakrawa fakt, że Niewielka Brytania jest stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa ONZ, a Wielkie Indie nie są. Ta żenująca anomalia pochodzi z czasów, kiedy W. Brytania była kolonizatorem nr 1 na świecie i traktowała skolonizowane Indie jako perłę w koronie brytyjskiej. Ale czasy te minęły bezpowrotnie. Takich anomalii i paradoksów jest ogromne multum na arenie międzynarodowej. One właśnie wymagają likwidacji i uzdrowienia w procesie nowatorskiej przebudowy świata i społeczności międzynarodowej. Konkluzja: jestem umiarkowanym optymistą, że – niezależnie od obstrukcji ze strony sił starego – nowa misja historyczna Globalnego Południa, oraz jego sojuszników ze Wschodu, z Zachodu i z Północy, zakończy się powodzeniem – lepiej wcześniej niż później!

Załączniki oraz przypisy:

[1] – (Nota bene: proces kolonizacji został zapoczątkowany (plus/minus) w XIV wieku; ale na początku XX wieku było nadal 10 największych mocarstw kolonialnych i 101 kolonii, z których W. Brytania posiadała ich jeszcze 57, jak np. Wyspy Falklandzkie należące, jako Islas Malvinas, do Argentyny. Z danych ONZ-owskich wynika też, że 8 największych krajów kolonialnych nadal administruje około 55 terytoriów zależnych, takich jak np. Bermudy, Guam, Polinezja Francuska, Antyle, ww. Falklandy i in.);

[2] – Global South Countries, lista krajów Globalnego Południa (z Internetu);

[3] – Global South Countries 2026 (z Internetu: tylko mapa).

*     *     *     *     *

Artykuł Globalne Południe (Global South) pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.

Podczas wizyty chińskiego przywódcy w Stanach Zjednoczonych obie strony potwierdziły zamiar dalszego rozwijania współpracy gospodarczej. Uruchomiono mechanizmy dwustronnych rozmów dotyczących handlu i inwestycji, których utworzenie uzgodniono już w maju. Przygotowano również rekomendacje dotyczące korzystniejszego traktowania celnego wybranych towarów o wartości 30 mld dolarów w każdym kierunku. Nie oznacza to jeszcze wejścia w życie nowych stawek. Ich wprowadzenie wymaga przeprowadzenia odpowiednich procedur.

Xi Jinping podczas rozmów opowiedział się za rozwojem stosunków, w których współpraca będzie odgrywać główną rolę, konkurencja pozostanie w odpowiednich granicach, a istniejące różnice będą rozwiązywane poprzez dialog. Chiński przywódca podkreślił również znaczenie stabilnych relacji między Pekinem a Waszyngtonem dla pozostałych państw świata.

Dla gospodarek afrykańskich przebieg tych rozmów ma znaczenie wykraczające poza bezpośredni handel z Chinami i USA. Ceny surowców, koszty importowanych maszyn oraz dostępność technologii zależą również od sytuacji na światowych rynkach. Afrykańskie państwa mają przy tym własne plany gospodarcze, których realizacja wymaga zagranicznych inwestycji i dostępu do dużych rynków zbytu. Pogorszenie stosunków między dwiema największymi gospodarkami świata zwiększałoby niepewność, z którą muszą mierzyć się miejscowi przedsiębiorcy.

Ghana chce sprzedawać Chinom więcej produktów przetworzonych

W przypadku Ghany współpraca z Chinami osiągnęła już znaczną skalę. W 2025 roku wartość dwustronnego handlu wyniosła rekordowe 14,1 mld dolarów, o 19,3 proc. więcej niż rok wcześniej. Chiny pozostają największym partnerem handlowym Ghany i ważnym źródłem inwestycji zagranicznych. Chińskie przedsiębiorstwa działają między innymi w górnictwie, energetyce i przemyśle, a władze w Akrze zabiegają o zwiększenie ich udziału w rozwoju miejscowej produkcji.

Dodatkowe możliwości przyniosła chińska polityka zerowych ceł, która weszła w życie 1 maja 2026 roku. Objęła produkty pochodzące z 53 państw afrykańskich utrzymujących stosunki dyplomatyczne z Pekinem, w tym z Ghany. Dzięki temu na chiński rynek bez ceł mogą trafiać między innymi ghańskie kakao i jego przetwory, orzechy nerkowca, masło shea oraz wyroby tekstylne.

Dla Akry szczególnie ważne jest zwiększenie eksportu produktów przetworzonych. Pozwoliłoby to rozwijać krajowe przedsiębiorstwa i zatrzymywać większą część wartości produkcji w Ghanie. Ambasador Chin Cong Song zadeklarował gotowość Pekinu do pogłębiania współpracy w zakresie inwestycji, transferu technologii i rozwoju przemysłu. Wskazał przy tym na możliwość chińskiego wsparcia dla planowanego korytarza gospodarczego Volta, który ma stworzyć warunki do rozwoju produkcji, logistyki i handlu. Projekt pozostaje na etapie przygotowań.

Ghańskie plany nie ograniczają się jednak do współpracy z jednym partnerem. Rozwijając eksport do Chin i zabiegając o nowe inwestycje, kraj pozostaje zainteresowany dostępem do pozostałych rynków zagranicznych. Z tej perspektywy utrzymanie dialogu między Pekinem a Waszyngtonem sprzyja bardziej przewidywalnym warunkom prowadzenia działalności gospodarczej.

Nigeria obserwuje ceny ropy i dostępność technologii

Inne uwarunkowania decydują o zainteresowaniu Nigerii stosunkami chińsko-amerykańskimi. Nigeryjski dziennik gospodarczy BusinessDay, analizując przygotowania do wrześniowego spotkania obu prezydentów, zwrócił uwagę na znaczenie światowego popytu na ropę naftową. Surowiec ten odpowiada za znaczną część nigeryjskich przychodów eksportowych, dlatego spowolnienie światowej gospodarki mogłoby negatywnie wpłynąć na sytuację finansową kraju.

Chiny mają również duże znaczenie dla nigeryjskiego importu. Według danych przytoczonych przez BusinessDay w drugim kwartale 2026 roku odpowiadały za 41,02 proc. wartości towarów sprowadzonych do Nigerii. Są dostawcą maszyn, elektroniki, urządzeń wykorzystywanych w energetyce słonecznej i innych produktów potrzebnych do rozwoju miejscowej gospodarki. Jednocześnie Stany Zjednoczone pozostają partnerem handlowym oraz źródłem kapitału i technologii.

Nigeryjskie przedsiębiorstwa technologiczne mogą odczuwać również skutki ograniczeń dotyczących zaawansowanych półprzewodników i infrastruktury obliczeniowej. Zaostrzenie rywalizacji między Chinami a USA mogłoby podnieść koszty rozwoju usług cyfrowych. Z kolei większe zainteresowanie obu mocarstw rynkami afrykańskimi stwarza możliwości pozyskiwania inwestycji. Dla Nigerii ważne pozostaje utrzymywanie dostępu do technologii i produktów oferowanych przez różnych dostawców.

RPA rozwija współpracę z BRICS, ale nie zamyka drzwi przed USA

Republika Południowej Afryki przedstawia swoje oczekiwania przede wszystkim w kontekście rozwoju przemysłu i większego udziału państw afrykańskich w światowej gospodarce. Podczas wrześniowego forum biznesowego BRICS w New Delhi prezydent Cyril Ramaphosa zwrócił uwagę, że gospodarki rozwijające się od dawna dostarczają surowce, podczas gdy ich przetwarzanie i produkcja bardziej zaawansowanych wyrobów koncentrują się w innych częściach świata. Zaapelował o inwestycje umożliwiające zmianę tego modelu, szczególnie w przypadku minerałów wykorzystywanych w nowoczesnych technologiach.

Ramaphosa podkreślił, że współpraca w ramach BRICS powinna obejmować budowę zakładów produkcyjnych, rozwijanie miejscowych kompetencji przemysłowych oraz inwestycje w energetykę, infrastrukturę i logistykę. RPA chce w ten sposób wykorzystać współpracę z Chinami i pozostałymi członkami ugrupowania do zwiększenia własnych możliwości produkcyjnych.

Pretoria zamierza równocześnie rozwijać kontakty gospodarcze ze Stanami Zjednoczonymi, mimo utrzymujących się napięć politycznych. Minister spraw zagranicznych Ronald Lamola potwierdził 24 września zainteresowanie swojego kraju dalszą współpracą handlową i inwestycyjną z Waszyngtonem. Podkreślił przy tym, że RPA pozostaje przy swojej niezależnej polityce zagranicznej.

Stanowisko południowoafrykańskich władz dobrze oddaje znaczenie wielobiegunowości w polityce gospodarczej części państw afrykańskich. Członkostwo w BRICS i rozwijanie współpracy z Chinami nie wykluczają utrzymywania stosunków handlowych ze Stanami Zjednoczonymi. Pretoria zamierza korzystać z możliwości oferowanych przez różnych partnerów, kierując inwestycje przede wszystkim do sektorów, które mogą zwiększyć wartość krajowej produkcji.

Kolejnym sprawdzianem stosunków chińsko-amerykańskich będzie realizacja ustaleń z Waszyngtonu. Oba państwa mają kontynuować prace nad proponowanymi zmianami taryfowymi, a do listopada zaplanowano następną rundę dwustronnego dialogu dotyczącego sztucznej inteligencji. Dla afrykańskich przedsiębiorstw i rządów znaczenie tych rozmów będzie zależało między innymi od tego, czy pozwolą one utrzymać przewidywalne warunki handlu i inwestycji.

Źródła:

1. Ministerstwo Spraw Zagranicznych ChRL – rozmowy Xi Jinpinga z Donaldem Trumpem i stanowisko strony chińskiej.
2. Biały Dom – ustalenia dotyczące handlu, inwestycji i dalszych rozmów.
3. Ghana News Agency – handel Ghany z Chinami, polityka zerowych ceł i współpraca przemysłowa.
4. BusinessDay – nigeryjska perspektywa dotycząca handlu, ropy i technologii.
5. Rząd Republiki Południowej Afryki – wystąpienie prezydenta Cyrila Ramaphosy dotyczące industrializacji, inwestycji i BRICS.
6. SAnews – stanowisko Pretorii w sprawie dalszej współpracy gospodarczej ze Stanami Zjednoczonymi.

Artykuł Afryka po spotkaniu Xi Jinpinga i Trumpa. Handel bez wyboru między mocarstwami pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.

Rosnący potencjał BRICS Plus:

XVIII Konferencja na szczycie BRICS Plus odbyła się w dniach 12–13 września 2026 r. w New Delhi, pod przewodnictwem J.E. Pana Narendry Modiego, premiera Republiki Indii. W bieżącym roku 2026 wysoki przedstawiciel Indii pełni już po raz czwarty funkcję rotacyjnego przewodniczącego BRICS Plus (poprzednio było to w latach: 2012 r., 2016 r. i 2021 r.). Nadrzędne motto merytoryczne Konferencji zostało sformułowane w następujący sposób: „Umacnianie odporności, innowacji, współpracy oraz zrównoważonego rozwoju”. Systematycznie zwiększa się liczba państw członkowskich BRICS Plus, np. od kiedy, w roku 2024, do 5 państw założycielskich dołączyły się także: Egipt, Etiopia, Iran, Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie oraz Indonezja (w roku 2025). Następnie, również od roku 2025, do kręgu państw partnerskich zaliczają się: Białoruś, Boliwia, Kazachstan, Kuba, Malezja, Nigeria, Tajlandia, Uganda, Uzbekistan i Wietnam. Zaproszono też przywódców (invited leaders) Bahreinu, Bangladeszu, Burundi (to prezes Unii Afrykańskiej), Kuby, Filipin i Urugwaju oraz wysokich rangą przedstawicieli ONZ (Antonio Guterres), WTO, WHO, ASEAN i in. Jednocześnie ponad 30 innych państw świata (np. Turcja, Tajlandia, Malezja, Wietnam, Algieria oraz Nigeria) wyraziło pragnienie przyłączenia się i współpracy z BRICS Plus w takiej czy w innej racjonalnej formie. Argentyna też otrzymała zaproszenie do udziału w BRICS Plus, ale jej nowy prezydent, Javier Milei, odrzucił tę propozycję i przeorientował kraj ku USA, Izraelowi i Zachodowi – w ogólności.

Według stanu na dzień dzisiejszy BRICS Plus skupia już łącznie prawie 50% (dokładnie 49,5%) ogółu ludzkości. Organizacja ta obejmuje 33% obszarów lądowych Ziemi i posiada: 72% światowych zasobów (złóż) metali ziem rzadkich, 75% rudy magnezu oraz wytwarza 45% Światowego Produktu Brutto i reprezentuje sobą 26% wartości obrotów handlu globalnego. W ramach BRICS Plus w coraz większej skali rozliczenia finansowe dokonywane są w walutach narodowych. Działa już ponad 2 500 specjalnych stref ekonomicznych oraz pomyślnie układa się współpraca dwustronna i wielostronna w ramach realizacji przedsięwzięć określonych w Inicjatywie Pasa i Szlaku (B&RI = Belt & Road Initiative). Jednocześnie państwa członkowskie, partnerskie i in. orientują się coraz bardziej w kierunku podejmowania współpracy w najnowszych dziedzinach gospodarczych i naukowo-technicznych, jak na przykład: sztuczna inteligencja, infrastruktura cyfrowa, badania kosmiczne, zielone technologie, rozwój o wysokiej jakości, światowe łańcuchy dostaw, likwidowanie wąskich gardeł w rozwoju, współpraca dla dobra obywateli (people-centric approach) i wiele innych.

Obok Chin – Indie plasują się w ścisłej czołówce wielkich mocarstw w ramach BRICS Plus (Rosja znajduje się nieco na uboczu tej czołówki z uwagi na wojnę z Ukrainą). Jak było do przewidzenia, Indie odegrały istotną rolę w ewolucji BRICS Plus oraz na analizowanej Konferencji, prezentując wiele oryginalnych ocen, pomysłów i propozycji w kwestiach bricsowskich oraz międzynarodowych, dotyczących zwłaszcza Globalnego Południa. Piszę o tym poniżej, analizując główne treści przemówienia premiera Narendry Modiego oraz końcowej Deklaracji z New Delhi. Na samym początku 2026 roku władze indyjskie podjęły wiele aktywnych poczynań merytorycznych, organizacyjnych i logistycznych celem zapewnienia pełnego sukcesu oraz powodzenia obrad konferencyjnych. Utworzono zespół z udziałem 313 wybitnych specjalistów celem właściwego przygotowania oraz sprawnego i owocnego przeprowadzenia obrad. W trakcie przygotowań do XVIII Konferencji na szczycie BRICS Plus zorganizowano wiele interesujących narad monotematycznych na szczeblu ministerialnym i podobnym, a mianowicie w sprawach: sądów najwyższych (4–6.09.2026); academic forum (23–25.08.2026); sportu (23.08.2026); turystyki (21.08.2026); młodzieży (22.08.2026); łączności (21.08.2026); nauki, techniki i nowoczesności (22.08.2026); spraw zagranicznych (14–15.05.2026) i in. Merytoryczny plon tych narad był pożyteczny i pomocny dla XVIII Konferencji na szczycie, szczególnie dla redagowania Deklaracji końcowej z New Delhi.

Jeszcze w dniu 13.01.2026 r. dr Subrahmanyam Jaishankar, minister spraw zagranicznych Republiki Indii, wygłosił ważne przemówienie strategiczne, w którym zaprezentował, m.in., stronę internetową Konferencji (brics2026.gov.in) oraz logo w kształcie stylizowanego kwiatu lotosu. Parę słów o jego symbolice, gdyż posiada ona również wyraziste znamiona polityczne. W tradycji indyjskiej takie logo oznacza skojarzenie tradycji i nowoczesności. Lotos umieszczony w środku logo jest wyrazem czystości, wytrwałości i postępu, a jego wielobarwne płatki odnoszą się do wszystkich krajów BRICS Plus oraz są wyrazem zbiorowej siły i jedności. W środku logo umieszczono symboliczne indyjskie pozdrowienie powitalno-pożegnalne zwane „namaste”, które to słowo wywodzi się z sanskrytu oraz oznacza okazywanie przez Indie ciepła, poszanowania i woli harmonijnej współpracy. Na powitanie (i na pożegnanie) w sławetnym geście namaste składa się dłonie na wysokości klatki piersiowej wraz z lekkim ukłonem. W obyczajowości indyjskiej gest ten oznacza, że „moja boskość wita (pozdrawia) twoją boskość”, lub po prostu – dzień dobry i do widzenia.

Przemówienia szefów delegacji

Narendra Modi: pełny tekst przemówienia premiera Indii jest do wglądu w załączniku [1]. Poniżej podaję jedynie najważniejsze stwierdzenia zawarte w tym przemówieniu: XVIII Konferencję poprzedziło ponad 350 narad oraz imprez przygotowawczych zorganizowanych w 30 miastach Indii. W bieżącym roku przypada 20-lecie BRICS. W następnych latach należy pracować i współpracować wedle nowego ambitnego programu oraz umacniać i doskonalić nasze systemy. W związku z tym Indie proponują utworzenie w BRICS Plus instytucji ds. ciągłości (kontynuacji) oraz realizacji postanowień (BRICS Continuity and Implementation Mechanism). Ponadto konieczne jest przeprowadzenie reformy istniejącego systemu globalnego, który przypomina piramidę, na szczycie której plasują się ośrodki władzy i podejmowania decyzji, zaś na dole mieszczą się państwa, których dotyczą te decyzje, ale które mają tylko niewiele do powiedzenia. Globalne Południe cierpi najbardziej w kontekście takiego niekorzystnego stanu rzeczy. Trzeba więc zamienić „piramidę uprzywilejowanych” na „platformę partnerów”.

W związku z tym Indie zamierzają przedstawić na kolejnej Konferencji na szczycie 10 propozycji ws. reformowania globalnego z uwzględnieniem następujących kryteriów: zreformowanie Rady Bezpieczeństwa ONZ oraz światowych instytucji finansowych; określenie nowego zakresu kompetencji umożliwiających zainteresowanym instytucjom efektywne reagowanie na pojawiające się wyzwania (zagrożenia); równoprawny udział państw w stanowieniu globalnych zasad, szczególnie w takich branżach, jak: AI, strefa cybernetyczna, biotechnologia oraz inne najważniejsze technologie. Ponadto należy przemienić status Globalnego Południa z biorców zasad (rule-takers) na twórców zasad (rule-shapers).

Xi Jinping: pełny tekst głównego przemówienia na I sesji Konferencji – por. zał. [2], w wersji angielskiej. A oto główne stwierdzenia prezydenta Xi: głównym i priorytetowym zadaniem jest nade wszystko zapewnienie rozwoju świata. W ciągu 20 lat swego istnienia BRICS odniósł wiele sukcesów. Można do nich zaliczyć, w szczególności, umacnianie pozycji Globalnego Południa, zapewnienie, że multilateralizm jest nie do zatrzymania mimo oporu ze strony sił jednobiegunowości (unilateralizmu) i polityki z pozycji siły oraz całej fali deficytów (niedociągnięć) występujących w zakresie pokoju, rozwoju, bezpieczeństwa i zarządzania globalnego. W obliczu tego BRICS powinien odgrywać pionierską rolę w naszych czasach w interesie sprawiedliwości i wspólnej przyszłości dla wszystkich ludzi.

Jednocześnie BRICS Plus powinien być wiodącym pionierem w zakresie rozwoju stymulowanego przez innowacje oraz w zapewnieniu pokoju i stabilizacji, jak np. na Bliskim Wschodzie, gdzie sytuacja jest skomplikowana i płynna, np. w kwestii utworzenia dwóch państw (palestyńskiego i żydowskiego). Pionierska rola BRICS-u Plus jest również pożądana w kwestii wzajemnego uczenia się pomiędzy cywilizacjami oraz w zakresie reformowania i udoskonalania systemu zarządzania globalnego. W sumie BRICS Plus stał się najbardziej wpływową platformą współpracy pomiędzy rynkami wschodzącymi (emerging markets) a krajami rozwijającymi się. W trakcie XVIII Konferencji odbyło się spotkanie prezydenta Xi z premierem Modim, w trakcie którego obaj przywódcy podkreślili partnerski charakter stosunków pomiędzy obydwoma wielkimi mocarstwami. Zdaniem prezydenta Xi, trzecie złote dziesięciolecie BRICS-u Plus (po dwóch dotychczasowych) zostanie zainicjowane w wyniku XIX Konferencji na szczycie, która odbędzie się w Chinach, w 2027 roku. Ważne znaczenie ma także przemówienie prezydenta Xi na II sesji Konferencji oraz zaproponowanie pięciu nowatorskich inicjatyw w następujących sprawach: otwartość oraz kompleksowość AI; ułatwienia w handlu i w inwestycjach; współpraca w zakresie przemysłu cyfrowego; kooperacja w dziedzinie rozwijania inteligentnej produkcji; poszukiwanie, kształcenie i promowanie talentów w dziedzinie nauki i techniki.

Władimir Putin: podaję najważniejsze stwierdzenia i oceny prezydenta, natomiast pełny tekst przemówienia – vide zał. nr [3]. Państwa należące do BRICS Plus doskonalą i pogłębiają swe współdziałanie we wszystkich kluczowych dziedzinach. Organizacja ta dysponuje już ogromnym potencjałem intelektualnym i technologicznym oraz stosuje w praktyce zasady równości, dobrosąsiedztwa i wzajemnego poszanowania w swych przedsięwzięciach. Umacnia się wiarygodność i wpływy BRICS Plus na arenie międzynarodowej oraz trend ku autentycznemu multilateralizmowi (wielobiegunowości), natomiast coraz bardziej zanika jednobiegunowość (unilateralizm). Jednocześnie międzynarodowy układ sił zmierza w stronę Globalnego Południa i Wschodu, choć napotyka jeszcze na pewne trudności w tym procesie. Trudności te są związane z myśleniem określonych sił, pochodzącym jeszcze z czasów kolonialnych, i z dzieleniem świata na „kwitnący ogród” i na „dziką dżunglę” oraz z dążeniem tychże sił do odnoszenia korzyści kosztem innych. Niektórzy stosują wszelkie środki celem powstrzymania nowych konkurentów. Czynią to przy pomocy wojen celnych, bezprawnych sankcji, presji gospodarczej, szantażowania, ingerencji w sprawy wewnętrzne i stosowania siły (przemocy). Podsycają oni tlące się ogniska zapalne oraz prowokują nowe konflikty.

Dlatego nie działa odpowiednio cały system stosunków międzynarodowych, wobec czego Federacja Rosyjska dąży do konsolidacji ONZ, aby stała się ona bardziej efektywna w swych działaniach, oraz domaga się rozszerzenia Rady Bezpieczeństwa ONZ poprzez przyłączenie doń państw z Azji, z Afryki i z Ameryki Łacińskiej. FR żąda także udoskonalenia systemu zarządzania globalnego, szczególnie w odniesieniu do takich instytucji jak MFW, Bank Światowy, Światowa Organizacja Handlu i in., a także poprawienia koordynacji poczynań państw BRICS Plus wobec tychże instytucji. Rosja uważa, iż zwykłe unowocześnienie współczesnego świata byłoby niewystarczające, bowiem pojawiły się już nowe sektory, jak np. platformy gospodarcze, technologie finansowe, cyfrowa wymiana handlowa etc. Sektory te potrzebują własnych uregulowań oraz instytucji. Dlatego właśnie BRICS Plus powołał do życia w Szanghaju, w lipcu 2026 r., Światową Organizację ds. Współpracy w zakresie AI (World AI Cooperation Organization). Ponadto Rosja zgłosiła wiele inicjatyw w przedmiotach współpracy międzynarodowej, a mianowicie w: zakresie płatności za inwestycje rozwojowe, strukturach depozytów finansowych w ramach BRICS Plus, nowych płatnościach inwestycyjnych oraz utworzeniu giełd zbożowych.

Istotne treści merytoryczne zostały również zawarte w przemówieniach reszty stałych członków BRICS Plus. I tak np. prezydent Cyril Ramaphosa (RPA) przedstawił preferencje swego kraju w zakresie rozszerzenia wymiany handlowej oraz inwestycji w ramach BRICS Plus, zwiększania wartości dodanej w rozwoju gospodarczym oraz stymulowania uprzemysłowienia, szczególnie w Afryce. Z kolei minister spraw zagranicznych Brazylii, Mauro Vieira, mówił o priorytetach jego kraju w stosunku do pozostałych członków, szczególnie nowych państw członkowskich BRICS Plus, oraz o konieczności rozwijania współpracy i kompleksowego dialogu w skali globalnej z państwami partnerskimi Organizacji. Jako główne tematy minister wyeksponował: umacnianie fundamentów gospodarczych, rozszerzanie roli i funkcjonowania Nowego Banku Rozwoju, zwiększanie wymiany handlowej z rozliczaniem jej przy pomocy walut narodowych oraz rozszerzanie współpracy z państwami Globalnego Południa na czele z Indiami. Minister wyraził też poparcie dla Deklaracji z New Delhi.

Masoud Pezeshkian, prezydent Islamskiej Republiki Iranu, stwierdził na wstępie, że wytrzymałość gospodarcza nie może trwać bez zapewnienia bezpieczeństwa. Wezwał też państwa BRICS Plus do większej aktywności w obronie suwerenności narodowej, integralności terytorialnej oraz na rzecz zakazu stosowania siły. Istnieje pilna potrzeba (konieczność) ustanowienia bardziej zrównoważonego i kompleksowego ładu globalnego. Niemożliwe jest rozwiązywanie w pojedynkę problemów istniejących obecnie. Pojawia się przeto konieczność doskonalenia współpracy w ramach Globalnego Południa. Agresja USA oraz Izraela przeciwko Iranowi wykazała, jak ataki na infrastrukturę gospodarczą, energetyczną oraz rozwojową powodują znacznie szersze konsekwencje. W tym kontekście mówca przedstawił ocenę sytuacji w Strefie Gazy i w Libanie, podkreślając, że prawo międzynarodowe wymaga efektywnej odpowiedzi na akty agresji militarnej, zabijania ludzi i niszczenia mienia. Prezydent wezwał państwa BRICS Plus do zwiększenia wysiłków w obronie suwerenności narodowej, integralności terytorialnej oraz wprowadzenia zakazu stosowania siły. Poza wszystkim działania wojenne niszczą środowisko oraz zasoby naturalne. Na zakończenie przemówienia prezydent wyraził zdecydowane poparcie dla BRICS Plus.

Abdel Fattah El-Sisi, prezydent Egiptu, stwierdził, że obecna sytuacja wymaga umocnienia wytrzymałości różnych modeli gospodarczych, wzmocnienia łańcuchów dostaw i kapitału ludzkiego oraz technologicznego, a także doskonalenia współpracy na linii Południe–Południe. Zrównoważony rozwój jest niezbędny w celu poprawienia sytuacji w dziedzinie energii, żywności, zaopatrzenia w wodę oraz celem sprostania wyzwaniom powodowanym przez zmiany klimatyczne. Konieczne jest również doskonalenie współpracy w zakresie czystej i odnawialnej energii, zagospodarowania zasobów naturalnych oraz umożliwienia krajom rozwijającym się dostępu do źródeł niezbędnego finansowania rozwoju oraz do rozwiązań technologicznych. Egipt kładzie szczególny nacisk na inwestycje w infrastrukturze, w sieci transportowej i w logistyce. Kanał Sueski znajduje się w samym centrum tych poczynań modernizacyjnych. Konieczne jest usprawnienie przepływów handlowo-inwestycyjnych w łonie krajów BRICS Plus, a to celem doskonalenia ich integracji gospodarczej oraz łagodzenia szoków zewnętrznych. Egipt jest zwolennikiem rozwijania i usprawniania współpracy z innymi państwami w ramach BRICS Plus, głównie celem tworzenia bardziej zintegrowanych i partnerskich powiązań w kluczowych dziedzinach gospodarczych. W sumie BRICS Plus stanowi dobry model rozwijania współpracy również na linii Południe–Południe.

Prabowo Subianto, prezydent Indonezji, jest zdania, że BRICS Plus odgrywa kluczową rolę w budowaniu systemu odporności globalnej, bowiem skupia on połowę ludzkości oraz wnosi znaczny wkład do gospodarki światowej i do handlu międzynarodowego. Stanowi to ogromny zbiorowy potencjał (enormous collective strength) i pomaga w tworzeniu skutecznego systemu zarządzania globalnego oraz w wysiłkach na rzecz zapewnienia ludzkości pożywienia, źródeł energii itd., co przyczynia się do postępu w krajach rozwijających się. Jednocześnie znaczny potencjał krajów Globalnego Południa służy tworzeniu nowych instytucji światowych i systemu zarządzania nimi oraz wnosi znaczny wkład do umacniania pokoju oraz do stosowania zasad sprawiedliwości. „Łatwo wyobrazić sobie, co można by osiągnąć, gdyby nasz potencjał był w pełni wykorzystywany” – dodał prezydent. Ponadto istnieje potrzeba utworzenia silniejszego globalnego systemu multilateralnego (wielobiegunowego) dla dobra wszystkich krajów, niezależnie od ich wielkości i potencjału. ONZ powinna znaleźć się w centrum takiego ładu oraz przeprowadzić odpowiednie reformy u siebie, aby stać się jeszcze bardziej reprezentatywną, jak również służyć lepiej narodom i państwom świata. Analogiczne reformy usprawniające powinny też zostać uskutecznione w międzynarodowych instytucjach finansowych. „Handel i waluty nie powinny być traktowane jako broń” („trade and currency must not be weaponized”).

Książę Faisal bin Farhan bin Abdullah, minister spraw zagranicznych Arabii Saudyjskiej, jako kraju zaproszonego na XVIII Konferencję, przemawiał w imieniu następcy tronu, księcia Mohammeda bin Salmana. Mówca rozpoczął swą wypowiedź od stwierdzenia, że bezpieczeństwo Arabii Saudyjskiej, jej integralność terytorialna i majątek narodowy nie podlegają dyskusji (kwestii) – „are not negotiable”. 6 krajów należących do Rady Współpracy w Zatoce (Perskiej, GCC = Gulf Co-operation Council) sprzeciwia się atakowaniu ich terytoriów, podmiotów i obiektów o żywotnym znaczeniu – niezależnie od takiego czy innego usprawiedliwiania tych czynów. Mówca zaapelował o złagodzenie napięcia w tamtym regionie (de-escalation) oraz o rozwiązania dyplomatyczne i podkreślił duże znaczenie zapewnienia bezpiecznej żeglugi przez Cieśninę Hormuz, a także przez inne szlaki morskie. Następca tronu w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, książę Sheikh Khaled bin Mohammed bin Zayed Al Nahyan, oświadczył, że istnieje potrzeba intensyfikacji wielostronnej współpracy gospodarczej państw wchodzących w skład Globalnego Południa, szczególnie w takich branżach jak: transformacja energetyczna, rozwój finansów cyfrowych oraz ustabilizowanie sytuacji w poszczególnych regionach. Delegat ZEA przeprowadził też owocne rozmowy z premierem Narendrą Modim i z prezydentem Iranu Masoudem Pezeshkianem.

Z kolei interesujące przemówienie wygłosił Abiy Ahmed Ali, premier Etiopii. Jego zdaniem istnieje konieczność umacniania odporności globalnej oraz aktywnego, efektywnego włączania jej (odporności) do systemów zarządzania i przezwyciężania skutków kryzysów. Właśnie taka metodologia ułatwia Etiopii sprostanie istniejącym wyzwaniom; np. kraj ten zdołał uzyskać samowystarczalność żywnościową i położyć kres importowaniu zboża. Jednocześnie dzięki zwiększeniu produkcji leków można prowadzić prewencyjną politykę ochrony zdrowia społeczeństwa oraz intensyfikować cyfrowe przeobrażenia w gospodarce. Utworzony został Medemer AI University, żeby kraj mógł sprostać coraz większemu zapotrzebowaniu na prace naukowo-badawcze, na stymulowanie rozwoju oraz na innowacje. Etiopia popiera rozwijanie współpracy w ramach BRICS Plus w ww. oraz w innych dziedzinach. Przy okazji XVIII Konferencji premier przeprowadził wiele interesujących rozmów z innymi uczestnikami obrad – stałymi członkami i partnerami tej Organizacji. Przedmiotem rozmów były, w szczególności, przedsięwzięcia inwestycyjne, sprawy regionalne, transfer technologii oraz współpraca w branży budownictwa, turystyki, kopalnictwa surowców, dokonania Etiopii w zakresie AI, reformy w funkcjonowaniu systemów cyfrowych, energii odnawialnych, rozwoju infrastruktury przemysłowej i rolnictwa (bezpieczeństwa żywnościowego) oraz możliwości współpracy różnych krajów w lotnictwie cywilnym z uwzględnieniem kluczowego położenia geostrategicznego Etiopii w tej dziedzinie. Bez wątpienia treści zawarte w przemówieniach oraz w rozmowach przedstawicieli nowych państw członkowskich BRICS Plus ożywiły i wzbogaciły poważnie dorobek obrad XVIII Konferencji na szczycie.

Treści Deklaracji końcowej

Ten fundamentalny dokument programowo-polityczno-merytoryczny (vide zał. [4]), uchwalony dn. 12.09.2026 r., stanowi tradycyjne uwieńczenie dorobku XVIII Konferencji na szczycie, szczególnie w sprawach dalszego rozwoju BRICS Plus, ewolucji sytuacji międzynarodowej oraz zadań natury regionalnej i globalnej z tego wynikających. Deklaracja z New Delhi (New Delhi Declaration) składa się z 3 części (rozdziałów) makro i z 140 punktów monotematycznych zapisanych na 44 stronach komputerowych. Warto podać nazwy rozdziałów, a mianowicie: I – kompleksowe zarządzanie globalne i umacnianie multilateralizmu; II – pokój oraz bezpieczeństwo międzynarodowe i regionalne; III – rozwijanie współpracy kulturalnej oraz społecznej (people-to-people cooperation). Mrówcze prace przygotowawcze i redakcyjne nad tym dokumentem sprawiły, że został on uchwalony jednomyślnie, bez poprawek. Zachęcam do wnikliwego zapoznania się z treściami tej Deklaracji. Dlatego też poniżej zamieszczam jedynie wybrane oraz chyba najważniejsze treści tego unikalnego całościowego dokumentu, jakiego nie dopracowała się chyba żadna inna organizacja globalna czy regionalna; dokumentu, którego celem i nadrzędnym humanistycznym przeznaczeniem jest autentyczna troska o dobro całej ludzkości.

Rozdział I: XVIII Konferencję na szczycie poprzedziło ponad 400 imprez specjalistycznych na szczeblu ministerialnym, parlamentarnym, eksperckim itp. W Deklaracji potwierdzono poparcie BRICS Plus dla kompleksowego zreformowania i ulepszenia systemu zarządzania globalnego oraz dla multilateralizmu – z poszanowaniem norm Karty Narodów Zjednoczonych. W tym procesie ONZ zajmuje kluczową pozycję, zwłaszcza jeśli chodzi o zapewnienie odpowiedniej reprezentacji w jej organach (szczególnie w Radzie Bezpieczeństwa) krajów rozwijających się z Azji, z Afryki, z Ameryki Południowej i z Karaibów. Niewolnictwo było największą zbrodnią przeciwko ludzkości. Multilateralizm (wielobiegunowość) zapewni nowe możliwości rozwoju, w którym Globalne Południe stanie się ważną siłą motoryczną. „Jeszcze nigdy w historii ONZ kobieta nie została wybrana na stanowisko Sekretarza Generalnego tej Organizacji”. BRICS Plus pomaga czynnie w realizacji ONZ-towskiej Agendy 2030 oraz w wysiłkach na rzecz zwiększenia efektywności instytucji rodem z Bretton Woods, Światowej Organizacji Handlu i in. oraz stwierdza, że nakładanie sankcji na poszczególne państwa jest sprzeczne z normami prawa międzynarodowego, szczególnie Karty NZ.

Rozdział II: umacnianie pokoju i bezpieczeństwa globalnego wymaga również globalnych poczynań. BRICS Plus opowiada się zdecydowanie za pokojowym rozwiązywaniem sporów oraz za rozbrojeniem i za dialogiem prewencyjnym (preventive diplomacy) celem niedopuszczenia do konfliktów zbrojnych. Także w tym duchu kraje BRICS Plus uczestniczą w misjach pokojowych i domagają się np. zakończenia blokady Kuby. Organizacja żąda też ograniczenia wydatków na siły zbrojne, likwidacji niebezpieczeństwa nuklearnego, powszechnego rozbrojenia, tworzenia stref wolnych od broni nuklearnej oraz innych broni masowej zagłady. W Deklaracji zawarte jest też potępienie korupcji i bezprawnej produkcji oraz handlu narkotykami. Bardzo niepokojąca jest eskalacja napięcia na Bliskim Wschodzie oraz w Azji Zachodniej, co wymaga maksymalnej powściągliwości i zapewnienia ochrony szczególnie obiektów cywilnych, a także przestrzegania wymogów zawieszenia broni, nieutrudniania pomocy humanitarnej, szczególnie dla ludności Strefy Gazy, oraz niezmuszania jej do opuszczania tej Strefy. Uregulowanie tamtejszego konfliktu możliwe jest jedynie pokojowo wraz z przestrzeganiem praw Palestyńczyków. Państwo palestyńskie powinno stać się członkiem ONZ i zostać przywrócone w granicach z 1967 roku. Dotyczy to Gazy, Zachodniego Brzegu Jordanu i Wschodniej Jerozolimy, która powinna stać się stolicą państwa palestyńskiego. W tym względzie „nie należy zmieniać historii i prawnego statusu okupowanej Jerozolimy”. Niezbędna jest również obrona suwerenności oraz integralności terytorialnej Libanu i Syrii, położenie kresu pogarszaniu sytuacji w Sudanie („problemy afrykańskie powinny być regulowane przy pomocy rozwiązań afrykańskich”) oraz przeciwstawianie się wszelakim poczynaniom ekstremistów i terrorystów. BRICS Plus docenia ONZ-owski rejestr terrorystów i ośrodków terroryzmu, potępia ekstremizm i radykalizację młodzieży oraz opowiada się jednoznacznie za pozytywnym rozstrzyganiem kryzysów humanitarnych występujących na świecie, a także potępia ataki przeciwko obiektom cywilnym. Niezbędne jest korzystanie z metod dyplomacji oraz współpracy celem poszukiwania rozwiązań dla wspólnych wyzwań człowieczeństwa.

W innych sprawach: Konferencja wyraziła uznanie dla poczynań BRICS Plus w zakresie zdalnych badań kosmicznych, w doskonaleniu postępu naukowo-technicznego w tej mierze – w celach pokojowych, a nie militaryzacji przestrzeni kosmicznej. Na uznanie zasługuje także działalność Organizacji w zakresie umacniania pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, multilateralizmu, niewykorzystywania zdobyczy technologii cyfrowej jako środka zagrażającego bezpieczeństwu, jako stymulatora przestępczości cybernetycznej, dezinformacji i mowy nienawiści. Właściwe wykorzystywanie telekomunikacji powinno dobrze służyć sprawie umacniania pokoju oraz promowania rozwoju społeczno-gospodarczego itp. W tych dziedzinach ważna jest rola BRICS Plus jako ważnej instytucji (płaszczyzny) dla prowadzenia dialogu.

Istotne znaczenie ma też stanowisko Konferencji w sprawie ochrony zdrowia w skali światowej. W tej mierze należy stosować metody całościowe, zwiększające odporność (wytrzymałość) systemu i służące obywatelom. Konieczna jest koordynacyjna rola Światowej Organizacji Zdrowia w kwestii ostrzegania, prewencji i przeciwdziałania, szczególnie w odniesieniu do infekcji najbardziej zaraźliwych (most infectious diseases), w zwalczaniu otyłości i chorób z nią związanych oraz chorób psychicznych. BRICS Plus wyraża poparcie dla medycyny tradycyjnej występującej w wielu krajach. W sumie konieczne jest umacnianie infrastruktury ochrony zdrowia i zwiększanie produkcji leków, także w skali lokalnej i regionalnej. Dla zdrowia społecznego kluczowe znaczenie ma także zwiększanie produkcji żywności oraz zapewnienie odpowiedniego bezpieczeństwa żywnościowego i wyżywienia obywateli. Na poparcie zasługuje utworzenie, w ramach BRICS Plus, giełdy zbożowej oraz podejmowanie wysiłków celem niedopuszczenia do gwałtownego niedostatku i kryzysu w dostawach niezbędnych artykułów, np. nawozów sztucznych. Przeto utworzenie globalnego sojuszu przeciwko ubóstwu i pladze głodu ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia rolnictwa i systemów żywnościowych. Zasadniczej poprawy wymaga też wspólne przeciwstawianie się klęskom żywiołowym, szczególnie na rozległych obszarach Globalnego Południa, co powinno prowadzić do wdrożenia systemów ostrzegania i ograniczania ryzyka z tego powodu.

Jeśli zaś chodzi o bezpieczeństwo energetyczne, to kluczowe znaczenie dlań ma cyfryzacja oraz dywersyfikacja (zróżnicowanie) źródeł i systemów energetycznych, a także zapewnienie nierozerwalnych łańcuchów dostaw niezbędnych urządzeń, surowców i materiałów, szczególnie takich, które zapewniają zerowy bądź niski poziom emisji gazów cieplarnianych. Dlatego też należy stymulować efektywność Nowej Rewolucji Przemysłowej oraz powiększać rolę sektora przemysłowego w tworzeniu dochodu narodowego i w przeobrażeniach strukturalnych. Oznacza to przechodzenie do sprawnego rozwoju zakładów przemysłowych (smart factory development). W tych staraniach coraz ważniejsze znaczenie ma współpraca międzynarodowa w dziedzinie nauki i techniki oraz w innowacjach, np. w technologiach kwantowych, w dziedzinie kabli podmorskich oraz w globalnych powiązaniach cyfrowych. Chodzi także o ustanowienie bezpiecznego otoczenia cyfrowego dla dzieci, młodzieży i seniorów.

W tym kontekście AI zapewnia ogromne możliwości stymulowania wzrostu gospodarczego oraz zrównoważonego rozwoju dla wszystkich. Na poparcie zasługuje tworzenie specjalnych stref ekonomicznych w różnych zakątkach globu. BRICS Plus opowiada się też za pogłębianiem pragmatycznej współpracy gospodarczej oraz partnerskiej pomiędzy państwami członkowskimi, z jednoczesnym zapewnieniem bezpieczeństwa cyfrowego, z wyrównywaniem dysproporcji i obciążeń z powodu zmian klimatycznych, z własnym systemem ubezpieczeń, opodatkowania, opłat celnych, rent i emerytur oraz za utworzeniem grupy zadaniowej (task force) ds. wzrostu i rozwoju gospodarczego. Powstanie także BRICS’ New Investment System. Inne zadania w dziedzinie gospodarczo-społecznej obejmują: wspólne badania ws. zadłużenia krajów rozwijających się; sprzeciw wobec jednostronnych poczynań karnych i protekcjonistycznych; badania ws. zmian klimatycznych i możliwości zrównoważonego rozwoju; korzystanie z mądrości, doświadczeń i wiedzy poszczególnych obywateli oraz wspólnot ludzkich; dbałość o różnorodność przyrodniczą (bio-diversity), szczególnie o lasy tropikalne; hamowanie procesu pustynnienia i suszy, degradacji gleby oraz burz piaskowych i pyłowych. Sensownego rozwiązania wymagają także problemy odpadów zwiększających się wskutek urbanizacji i industrializacji oraz zmian w nawykach konsumpcyjnych obywateli. Doskonalona będzie współpraca urzędów statystycznych oraz instytucji zajmujących się problematyką prawa własności. Wyrażono poparcie dla G-20 oraz dla Nowego Banku Rozwoju z siedzibą w Szanghaju.

Rozdział III Deklaracji zawiera wiele cennych postanowień oraz zadań programowych dotyczących współpracy i wymiany społecznej (people-to-people exchanges) w ramach BRICS Plus. XVIII Konferencja opowiedziała się za rozwijaniem, za unowocześnieniem oraz za doskonaleniem wzajemnej współpracy w następujących dziedzinach: dynamiczne współdziałanie szczególnie pomiędzy parlamentami, ośrodkami turystycznymi, uczelniami, przedsiębiorcami, zwłaszcza z organizacjami kobiecymi i młodzieżowymi; rozwijanie kontaktów pomiędzy związkami zawodowymi i rynkami pracy; umacnianie oraz urozmaicanie powiązań kulturalno-artystycznych, które konsolidują więzi pomiędzy narodami i państwami BRICS Plus; opracowanie wspólnego rejestru twórców i artystów kulturalnych; ożywianie kontaktów pomiędzy muzeami, archiwami, uczelniami i bibliotekami; rozszerzanie wymiany turystycznej, która jest ważną siłą napędową wzrostu gospodarczego; promowanie ekoturystyki i kontaktów sportowych; eksponowanie roli młodzieży w kontaktach międzynarodowych; efektywne współdziałanie pomiędzy instytucjami wymiaru sprawiedliwości; utworzenie wspólnej internetowej archiwalnej bazy danych; udzielenie poparcia dla ważnych wydarzeń przewidzianych jeszcze w roku 2026, a mianowicie: forum parlamentarne, narada grupy ekspertów (think tank) BRICS Plus, forum cywilne (obywatelskie) i forum akademickie BRICS Plus.

W Deklaracji wyrażono podziękowanie władzom indyjskim za sprawne zorganizowanie XVIII Konferencji na szczycie oraz poparcie dla władz chińskich z tytułu objęcia rotacyjnego przewodnictwa i zorganizowania w ChRL, w 2027 roku, XIX Konferencji na szczycie BRICS Plus.

Uogólnienia i wnioski na przyszłość

Uznanie i podziw przychodzi człowiekowi na myśl, że – w tak trudnej, skomplikowanej i niebezpiecznej sytuacji międzynarodowej – BRICS Plus przedstawił jej (sytuacji) wnikliwą kompleksową analizę oraz konkretny, wręcz unikalny program globalny celem wyprowadzenia naszej cywilizacji z istniejącej zapaści i skierowania jej na właściwą, wręcz zbawienną drogę rozwoju. Z powyższej faktografii i analizy wynika, że na XVIII Konferencji dokonany został ogromny krok naprzód w ewolucji BRICS Plus – ilościowy (nowi członkowie, partnerzy i kandydaci) oraz jakościowy (podejście innowacyjne i reformatorskie). Owe kompleksowe dokonania, oceny i programy dotyczą dwóch głównych płaszczyzn działania Organizacji – wewnętrznej i zewnętrznej (globalnej). Takie podejście jest logiczne i pożyteczne, bowiem BRICS Plus nie funkcjonuje w jakiejś wyimaginowanej próżni ziemskiej czy kosmicznej, lecz w konkretnym nader złożonym i zabagnionym kontekście polityczno-strategicznym, społeczno-ekonomicznym, naukowo-technicznym, kulturalno-ideologicznym itp. Z obfitego dorobku Konferencji – z przemówień, ze spotkań i z samej Deklaracji wynika przeto, że BRICS Plus stoi zdecydowanie na gruncie realiów ludzkich, krajowych, regionalnych, kontynentalnych i globalnych, a nawet kosmicznych (np. demilitaryzacja kosmosu). Na tym polega jego siła i przewaga nad innymi instytucjami oraz organizacjami międzynarodowymi, z których żadna nie jest w stanie dorównać BRICS-owi Plus z jego kompleksowym podejściem do wszystkich żywotnych problemów współczesności oraz do przyszłej ewolucji cywilizacji ludzkiej. Deklaracja z New Delhi to nie tylko czysta teoria, lecz cenny drogowskaz wiodący ku możliwej praktycznej realizacji tego, co tak pilnie potrzebne jest człowieczeństwu.

W materiałach konferencyjnych można znaleźć wiele cennych wskazówek dotyczących współczesnych i przyszłych poczynań dla dobra wspólnego. Na przykład podaję trafne stwierdzenia prezydenta Xi Jinpinga: rozwój to nasza pierwsza wizja służąca lepszej wspólnej przyszłości wszystkich ludzi (pięć lat temu prezydent zaproponował Global Development Initiative); nie pozostawiajmy nikogo w tyle; BRICS Plus sprzyja bardziej dynamicznemu rozwojowi Globalnego Południa; wartość obrotów handlowych w łonie BRICS Plus wyniosła 1,2 bln USD w roku 2024 i zwiększyła się 13-krotnie w okresie od 2003 roku; nastała nowa era w rozwijaniu współpracy pomiędzy państwami BRICS Plus, który znaczy więcej niż tylko poważny potencjał ekonomiczny. Np. w Deklaracji z New Delhi zawarty jest apel o zreformowanie wielostronnych instytucji międzynarodowych, łącznie ze „strukturalnym dostosowaniem Rady Bezpieczeństwa ONZ do obecnych realiów”.

W konkluzji: przez pryzmat dorobku XVIII Konferencji na szczycie BRICS Plus w New Delhi można wyrazić ostrożny, acz uzasadniony optymizm, jeśli chodzi o dalszą ewolucję BRICS Plus na niwie globalnej oraz o efektywność jej działań dla dobra całej ludzkości. Dlatego ostrożny, że jeszcze nigdy w swej niedługiej historii ta Organizacja nie napotkała tak wielu poważnych trudności i przeciwności losu, jak obecnie. Trzeba to brać pod uwagę w okresie, kiedy BRICS Plus wkracza w kolejne trzecie „złote dziesięciolecie” swego owocnego istnienia i funkcjonowania. Było już wielu fałszywych proroków, szczególnie zachodnich, którzy wieszczyli niezbyt dobrą przyszłość BRICS-u od samego początku, ale ich „prognozy” spełzły na niczym – jak widać. XVIII Konferencja na szczycie jest dobitnym świadectwem tego, że jak się ma właściwy program, mechanizmy i środki jego realizacji oraz wolę polityczną, to można nawet czynić przysłowiowe „cuda” dla dobra całej ludzkości. Przy czym, w danym przypadku, owe „cuda” to wyniki realizacji humanistycznej lokalnej i globalnej polityki BRICS Plus, która cieszy się coraz większym poparciem społecznym, na przekór tym siłom, które preferowały i usiłują preferować nadal swe odwieczne anachronizmy: przemoc, wojny, hard power, wyzysk, kryzysy, głód, beznadziejność, nienawiść, poniżanie godności ludzkiej, patologie, pandemie itp. itd. BRICS Plus preferuje natomiast całkowicie odmienne ideały i cele. Będąc pod silnym wrażeniem XVIII Konferencji w Indiach, wyrażam nadzieję, że może stanowić ona doniosły etap rozwojowy przed XIX Konferencją w Chinach, która uczyni niewątpliwie kolejny bardzo ważny krok na drodze człowieczeństwa ku lepszemu!

Załączniki

[1]. “Opening Remarks by the Prime Minister during the 18th BRICS Summit Session” (z Internetu);
[2]. “Full Text of China’s President Xi Jinping’s Speech at Session I of the 18th BRICS Summit” (z Internetu);
[3]. “Address of the President of Russia at a Meeting of the 18th BRICS Summit” (z Internetu);
[4]. “BRICS New Delhi Declaration” – opublikowana na stronie internetowej Ministry of External Affairs, Government of India lub, po prostu, “New Delhi Declaration” (z Internetu).

Artykuł XVIII konferencja na szczycie BRICS Plus pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.

W marcu 2013 roku Xi Jinping uczestniczył w piątym szczycie BRICS w Durbanie w Republice Południowej Afryki. Był to jego pierwszy międzynarodowy szczyt po objęciu funkcji przewodniczącego Chińskiej Republiki Ludowej. Wzywał wówczas państwa BRICS do budowy bardziej zintegrowanych rynków, wielopoziomowej sieci finansowej, lepszych połączeń lądowych, lotniczych i morskich oraz intensywniejszej wymiany kulturalnej. Dwa lata później, podczas szczytu w rosyjskiej Ufie, mówił o partnerstwie służącym pokojowi, wspólnemu rozwojowi, dialogowi między cywilizacjami i skuteczniejszemu globalnemu zarządzaniu gospodarczemu.

Kolejny ważny etap nastąpił w 2017 roku, gdy Chiny sprawowały przewodnictwo w BRICS. Podczas dziewiątego szczytu w Xiamen Xi zaproponował model współpracy BRICS Plus, który miał szerzej włączyć rynki wschodzące i państwa rozwijające się do działań grupy. W październiku 2024 roku w Kazaniu odbył się natomiast pierwszy stacjonarny szczyt przywódców po dużym rozszerzeniu ugrupowania. Do dialogu i praktycznej współpracy zaczęło włączać się więcej państw Globalnego Południa zainteresowanych światem wielobiegunowym i większym udziałem państw rozwijających się w podejmowaniu decyzji międzynarodowych.

Dziś BRICS liczy 11 państw członkowskich i 10 krajów partnerskich. Członkowie grupy skupiają niemal połowę światowej ludności, odpowiadają za około 30 proc. światowej gospodarki i około jedną piątą globalnego handlu. Szerszy kontekst rozszerzenia ugrupowania oraz oczekiwań wobec tegorocznego XVIII szczytu BRICS Plus w New Delhi opisywaliśmy jeszcze przed rozpoczęciem spotkania.

BRICS w praktyce

Rozwój BRICS nie ogranicza się do spotkań przywódców i wspólnych deklaracji. Pod koniec lipca w porcie Xiamen w prowincji Fujian oficjalnie uruchomiono BRICS Go-Global Express, inicjatywę mającą ułatwiać chińskim przedsiębiorstwom rozwijanie działalności na rynkach państw grupy. Xiamen od kilku lat pełni szczególną rolę w tej współpracy. Podczas 12. szczytu BRICS w listopadzie 2020 roku Xi Jinping zapowiedział utworzenie tam centrum innowacji dla partnerstwa BRICS na rzecz nowej rewolucji przemysłowej. Od chwili powstania centrum umożliwiło realizację ponad 100 wspólnych projektów o łącznej wartości inwestycji przekraczającej 62 mld juanów. Uruchomiono również program stypendialny związany z nowymi sektorami gospodarki, pomagający państwom BRICS w kształceniu specjalistów między innymi dla przemysłu i komunikacji.

Praktyczne rezultaty od dawna zajmują ważne miejsce w chińskim podejściu do ugrupowania. Xi ujmował to słowami, że BRICS nie powinien być „klubem dyskusyjnym”, lecz grupą zdolną do osiągania konkretnych rezultatów. Do końca 2025 roku Nowy Bank Rozwoju zatwierdził 139 projektów o łącznej wartości finansowania około 43 mld dolarów. Obejmowały one między innymi zieloną energetykę, infrastrukturę transportową oraz dostęp do czystej wody pitnej w państwach Globalnego Południa.

W ostatnich latach Chiny rozszerzały również agendę BRICS o gospodarkę cyfrową, zielony przemysł, czystą energię, zasoby głębinowe oraz sztuczną inteligencję. W New Delhi część tych kierunków została rozwinięta w nowych propozycjach dotyczących przyszłości ugrupowania.

Reforma globalnego zarządzania

We wrześniu ubiegłego roku Xi Jinping przedstawił podczas spotkania Szanghajskiej Organizacji Współpracy Plus w Tianjinie Globalną Inicjatywę Zarządzania, znaną jako GGI. Jej założenia są blisko związane z wcześniejszymi postulatami Pekinu dotyczącymi większej reprezentacji państw rozwijających się w międzynarodowych instytucjach. Ten kierunek chińskiej polityki oraz propozycje dotyczące reformy globalnego zarządzania i zwiększenia roli Globalnego Południa pojawiają się również w agendzie BRICS.

Podczas dialogu przywódców BRICS Plus w Kazaniu Xi wzywał państwa grupy do aktywniejszego udziału w reformowaniu światowego systemu gospodarczego oraz do uczynienia rozwoju jednym z głównych tematów międzynarodowej agendy ekonomicznej i handlowej. Podobne stanowisko przedstawiał już w 2018 roku na Forum Biznesowym BRICS w Johannesburgu, gdzie mówił o obronie wielostronnego systemu handlowego oraz zwiększeniu reprezentacji i wpływu rynków wschodzących i krajów rozwijających się.

Postulaty te dotyczą również Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego. W deklaracji przyjętej podczas ubiegłorocznego szczytu BRICS w Rio de Janeiro wskazano, że dalsze zmiany systemu kwot MFW powinny zwiększyć udział rynków wschodzących i państw rozwijających się. W przypadku Banku Światowego państwa BRICS domagały się większej reprezentacji krajów rozwijających się oraz korekty struktury udziałów, która ich zdaniem nadal odzwierciedla wcześniejszy układ sił w światowej gospodarce.

Ronney Ncwadi, profesor i dyrektor School of Economics, Development and Tourism na Nelson Mandela University, uważa, że właśnie wpływ na debatę o globalnym zarządzaniu należy do najważniejszych osiągnięć BRICS w ciągu ostatnich dwóch dekad. Jak ocenił, państwa rozwijające się nie są już jedynie odbiorcami reguł tworzonych przez innych, lecz coraz częściej uczestniczą w ich kształtowaniu.

Xi: BRICS ma odgrywać większą rolę

W pierwszym wystąpieniu podczas szczytu w New Delhi Xi zwrócił uwagę, że BRICS istnieje już od dwóch dekad i określił ugrupowanie jako najbardziej wpływową platformę współpracy rynków wschodzących i państw rozwijających się. W jego ocenie państwa BRICS zachowały niezależność w wyborze własnych dróg rozwoju i pokazały, że współpraca może zwiększać znaczenie Globalnego Południa w stosunkach międzynarodowych.

Xi wskazał cztery szersze kierunki działania. Pierwszym ma być rozwój napędzany innowacjami. W tym kontekście zaproponował inicjatywę BRICS dotyczącą nowej industrializacji opartej na sztucznej inteligencji, obejmującą współpracę w badaniach, rozwoju i praktycznych zastosowaniach technologii, a także w łańcuchach przemysłowych i dostaw. Drugim obszarem ma być pokój i stabilność; Xi nawiązał tu do wcześniejszych propozycji Pekinu dotyczących deeskalacji konfliktów na Bliskim Wschodzie. Trzecim kierunkiem jest pogłębianie kontaktów między społeczeństwami poprzez kulturę, turystykę, edukację i wymianę młodzieży. Czwartym pozostaje reforma globalnego zarządzania i zwiększanie udziału państw rozwijających się w podejmowaniu decyzji międzynarodowych.

Pięć propozycji dla „większego BRICS”

W końcowym wystąpieniu chiński przywódca przeszedł od szerszej wizji do bardziej konkretnych propozycji. Przedstawił pięć kierunków dalszej współpracy w ramach „większego BRICS”: sztuczną inteligencję, ułatwianie handlu i inwestycji, rozwój przemysłu cyfrowego, inteligentną produkcję oraz kształcenie i rozwój talentów. Mówił także o tworzeniu inkubatorów innowacji, modernizowaniu tradycyjnych gałęzi przemysłu, wspieraniu nowych sektorów oraz przygotowywaniu planów dla branż przyszłości.

Xu Feibiao z China Institutes of Contemporary International Relations, kierujący BRICS and G20 Research Center, ocenia, że pięć propozycji należy traktować jako jeden powiązany system. Jego zdaniem państwa Globalnego Południa nie mogą pozwolić sobie na pozostanie w tyle w dziedzinie nowych technologii, sztucznej inteligencji i kolejnej fazy rewolucji przemysłowej, ponieważ utrudniłoby to ich dalszy rozwój. Xu ujął logikę całego pakietu w pięciu elementach: talent ma być podstawą, technologia silnikiem, przemysł nośnikiem, handel łącznikiem, a inkluzywność zasadą spajającą całość.

Szczyt w New Delhi przyniósł ponad 50 uzgodnionych rezultatów, podzielonych między cztery priorytetowe obszary: odporność, innowacje, współpracę i zrównoważony rozwój. Obejmują one zarówno Strategię Partnerstwa Gospodarczego BRICS do 2030 roku, jak i bardziej praktyczne inicjatywy dotyczące finansowania oraz współpracy gospodarczej.

Xi i Modi: Chiny i Indie powinny być partnerami

Osobnym ważnym wydarzeniem szczytu było spotkanie Xi Jinpinga z premierem Indii Narendrą Modim. Według chińskiego komunikatu przywódcy przeprowadzili pogłębioną rozmowę i osiągnęli istotny konsensus, zgodnie z którym Chiny i Indie powinny traktować się przede wszystkim jako partnerzy. Xi zwrócił uwagę, że kontakty instytucjonalne między oboma państwami są stopniowo wznawiane, lista obszarów współpracy się rozszerza, a handel dwustronny osiągnął nowy rekord.

Chiński przywódca podkreślił, że oba kraje mają odmienne warunki wewnętrzne, ale mogą korzystać ze swoich mocnych stron i wspierać wzajemny rozwój. Wezwał do rozszerzenia kontaktów międzyludzkich, rozwoju bezpośrednich połączeń lotniczych oraz dalszego pogłębiania współpracy gospodarczej i handlowej. Zwrócił również uwagę na potrzebę uwzględniania wzajemnych interesów gospodarczych i rozwiązywania istniejących problemów w sposób sprzyjający stabilności relacji.

Modi ocenił, że poprawa stosunków chińsko-indyjskich leży w interesie ponad 2,8 mld mieszkańców obu państw. Według chińskiej relacji premier Indii podkreślił, że New Delhi patrzy na stosunki z Pekinem z perspektywy strategicznej i długoterminowej, chce być partnerem, a nie rywalem Chin, oraz postrzegać wzajemny rozwój jako szansę, a nie wyzwanie. Zaznaczył także, że Indie prowadzą niezależną politykę zagraniczną i że rozwój relacji z Chinami nie jest uzależniony od żadnego państwa trzeciego.

W chińskim komunikacie znalazło się również stanowisko Modiego, że polityka Indii w sprawach dotyczących Tajwanu i Xizangu pozostaje niezmieniona oraz że na terytorium Indii nie powinny być prowadzone działania wymierzone w Chiny. Obie strony opowiedziały się za utrzymaniem kontaktów na wysokim szczeblu, wzmocnieniem komunikacji strategicznej, zwiększeniem wymiany między społeczeństwami i utrzymaniem spokoju na obszarach przygranicznych.

Modi zadeklarował również gotowość do współpracy z Chinami przy wzmacnianiu współdziałania państw Globalnego Południa, wspieraniu bardziej wielobiegunowego świata oraz globalnego wzrostu gospodarczego. W jego ocenie oba państwa powinny odgrywać rolę stabilizującą w coraz bardziej niespokojnym otoczeniu międzynarodowym.

Najbliższym sprawdzianem będzie wdrażanie ustaleń przyjętych w New Delhi. Propozycje przedstawione przez Xi mają również znaczenie z myślą o 2027 roku, kiedy przewodnictwo w BRICS przejmą Chiny. To właśnie wtedy część inicjatyw dotyczących sztucznej inteligencji, przemysłu cyfrowego, handlu i kształcenia specjalistów może zostać przełożona na program kolejnego etapu współpracy ugrupowania.

Źródła

Global Times – materiały dotyczące szczytu BRICS w New Delhi, propozycji Xi Jinpinga oraz dalszego rozwoju współpracy w ramach ugrupowania.
People’s Daily – wystąpienia Xi Jinpinga podczas szczytu i materiały dotyczące historii współpracy BRICS.
Xinhua – relacja ze szczytu w New Delhi oraz ze spotkania Xi Jinpinga z premierem Indii Narendrą Modim.

Artykuł Xi Jinping przedstawia pięć propozycji dla przyszłości BRICS pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.

W chińskim sposobie myślenia o stosunkach międzynarodowych nie jest to koncepcja powstała dopiero wraz z obecną rywalizacją ze Stanami Zjednoczonymi. Jej źródeł trzeba szukać znacznie wcześniej, przede wszystkim w nacisku na suwerenność, nieingerencję i możliwość współpracy państw o różnych ustrojach. Chiny nie przedstawiają wielobiegunowości jako świata pozbawionego konkurencji ani sporów. Zakładają raczej, że różnice interesów nie muszą prowadzić do podporządkowania słabszych państw silniejszym ani do trwałego podziału świata na dwa przeciwstawne obozy. W tym ujęciu wzrost znaczenia Chin nie powinien zakończyć się prostą zamianą jednego hegemona na drugiego.

Pięć zasad pozostaje punktem wyjścia

Jednym z fundamentów tej polityki jest Pięć Zasad Pokojowego Współistnienia. Po raz pierwszy przedstawił je w pełnej formie premier Zhou Enlai 31 grudnia 1953 roku w Pekinie podczas spotkania z delegacją rządu Indii. Oba państwa prowadziły wówczas rozmowy dotyczące handlu i kontaktów między Indiami a Tybetańskim Regionem Chin. Zhou mówił o wzajemnym poszanowaniu suwerenności i integralności terytorialnej, wzajemnej nieagresji, nieingerencji w sprawy wewnętrzne, równości i wzajemnych korzyściach oraz pokojowym współistnieniu. Strona indyjska zgodziła się przyjąć te zasady jako podstawę negocjacji, a 29 kwietnia 1954 roku znalazły się one w preambule podpisanego przez Chiny i Indie porozumienia. Kilka miesięcy później Zhou Enlai podczas wizyt w Indiach i Birmie, dzisiejszej Mjanmie, wraz z premierami Jawaharlalem Nehru i U Nu opowiedział się za stosowaniem ich szerzej w stosunkach międzynarodowych.

Nie bez znaczenia jest moment, w którym te zasady sformułowano. Chińska Republika Ludowa istniała wówczas zaledwie od kilku lat, była znacznie biedniejsza i słabsza niż dzisiejsze Chiny, a pamięć o wcześniejszym okresie zależności pozostawała bardzo żywa. Wojny opiumowe, nierównoprawne traktaty, zagraniczne koncesje, ingerencje mocarstw oraz japońska agresja składają się na okres określany w Chinach jako „wiek upokorzenia”. To doświadczenie pomaga zrozumieć, dlaczego suwerenność i nieingerencja zajmują tak ważne miejsce w chińskim języku politycznym. Chodzi nie tylko o ochronę własnej niezależności, ale również o zasadę, według której państwa o innej historii, kulturze czy systemie politycznym powinny móc współpracować bez wymogu przebudowania swojego ustroju według zewnętrznego wzorca.

Pięć Zasad nie pozostało przy tym wyłącznie elementem stosunków chińsko-indyjskich. W 1955 roku na konferencji azjatycko-afrykańskiej w Bandungu przyjęto dziesięć zasad regulujących stosunki między państwami, w których znalazły się najważniejsze elementy wcześniejszej koncepcji Zhou Enlaia. Konferencja odbywała się w okresie dekolonizacji, kiedy wiele krajów Azji i Afryki dopiero odzyskiwało możliwość samodzielnego prowadzenia polityki zagranicznej. Dlatego kwestie równości państw, poszanowania granic i nieingerencji miały dla nich bardzo praktyczne znaczenie, a nie jedynie charakter dyplomatycznej formuły.

Wielobiegunowość i wzrost Globalnego Południa

Współczesna chińska wizja idzie jednak dalej niż Pięć Zasad. Pekin wiąże wielobiegunowość ze zmianą rzeczywistego rozkładu sił w światowej gospodarce i polityce. Po zakończeniu zimnej wojny Stany Zjednoczone znalazły się przez pewien czas w pozycji, która nie miała odpowiednika w innych częściach świata. Od tamtej pory wzrosło znaczenie Chin, Indii, państw Azji Południowo-Wschodniej, krajów Zatoki, Brazylii i wielu gospodarek afrykańskich. Z punktu widzenia Pekinu system międzynarodowy powinien odzwierciedlać te zmiany, a państwa rozwijające się powinny mieć większy wpływ na zasady globalnego zarządzania.

W tym właśnie kontekście Xi Jinping mówi o „zmianach niewidzianych od stulecia”. Formuła ta służy w chińskim języku politycznym do opisywania głębokiego przekształcenia układu sił, a nie jedynie wzrostu jednego państwa. Chodzi o przesunięcie gospodarczej i politycznej wagi w stronę większej liczby regionów oraz o sytuację, w której państwa rozwijające się mają więcej możliwości budowania własnych relacji gospodarczych i politycznych. Zbiorowy wzrost Globalnego Południa stopniowo zmienia porządek, który po zakończeniu zimnej wojny przez pewien czas miał wyraźnie jednobiegunowy charakter.

Nie oznacza to, że Globalne Południe jest jednolitym obozem kierowanym przez Chiny. Państwa określane tym mianem mają często bardzo różne interesy, a część z nich utrzymuje bliskie stosunki ze Stanami Zjednoczonymi i Europą. Dla chińskiego rozumienia wielobiegunowości ważniejsza jest sama możliwość wyboru. Kraj, który może rozwijać handel z kilkoma dużymi gospodarkami, pozyskiwać inwestycje z różnych źródeł i uczestniczyć w kilku formatach współpracy, znajduje się w innej sytuacji niż państwo zależne od jednego ośrodka gospodarczego lub politycznego.

Chiński wzrost i spór o jego znaczenie

W chińskiej argumentacji szczególne miejsce zajmuje również sposób, w jaki kraj osiągnął obecną pozycję. Pekin przedstawia swój rozwój jako pokojowy wzrost, który nie został oparty na budowie kolonialnego imperium czy wojnach mających podporządkować inne państwa. W takim ujęciu zwiększenie znaczenia Chin nie musi powtarzać drogi wcześniejszych mocarstw zachodnich i nie musi kończyć się próbą stworzenia systemu, w którym Pekin będzie dyktował warunki całemu światu. To jeden z głównych punktów sporu pomiędzy chińskim spojrzeniem na własny rozwój a zachodnimi interpretacjami zakładającymi, że rosnąca potęga wcześniej czy później będzie dążyć do hegemonii.

Skala przemian w samych Chinach sprawia przy tym, że ich znaczenie wykracza daleko poza tradycyjną politykę zagraniczną. Rozwój kraju wpływa na światową gospodarkę, technologie, handel, energetykę i transformację ekologiczną. Chiny są również przykładem modernizacji przebiegającej inaczej niż w państwach zachodnich, co ma znaczenie zwłaszcza dla części krajów rozwijających się. Pekin konsekwentnie podkreśla, że nie istnieje jedna uniwersalna droga rozwoju, którą wszystkie państwa powinny kopiować, a odmienne warunki historyczne i społeczne mogą prowadzić do innych modeli modernizacji.

Pas i Szlak oraz nowe połączenia

Jednym z najbardziej widocznych gospodarczych elementów tej polityki jest Inicjatywa Pasa i Szlaku. Xi Jinping przedstawił jej lądową część 7 września 2013 roku podczas przemówienia na Uniwersytecie Nazarbajewa w Kazachstanie, proponując budowę Gospodarczego Pasa Jedwabnego Szlaku. Jesienią tego samego roku w Indonezji przedstawił koncepcję Morskiego Jedwabnego Szlaku XXI wieku. Z czasem oba projekty zaczęto traktować jako jedną inicjatywę obejmującą infrastrukturę transportową, handel, energetykę, finansowanie i kontakty między społeczeństwami.

Od początku wokół Pasa i Szlaku trwał spór dotyczący skutków chińskiego finansowania. Jednym z najczęściej powtarzanych zarzutów była możliwość tworzenia „pułapek zadłużeniowych”, w których kraje rozwijające się miały popadać w zależność od Pekinu. Chińska strona odrzuca takie uogólnienie i podkreśla, że wiele państw uczestniczących w inicjatywie potrzebowało infrastruktury, której przez lata nie udało się sfinansować z innych źródeł. Z chińskiej perspektywy Pas i Szlak jest przede wszystkim projektem zwiększającym łączność pomiędzy państwami, a nie przedsięwzięciem kolonialnym.

Dla samej wielobiegunowości ważny jest przede wszystkim praktyczny skutek powstawania nowych połączeń. Port, linia kolejowa, elektrownia czy dodatkowy szlak handlowy zwiększają liczbę możliwych kierunków współpracy. Państwo, które ma dostęp do kilku rynków, partnerów finansowych i tras transportowych, zyskuje większe pole manewru. W ten sposób wielobiegunowość przestaje być abstrakcyjnym pojęciem politycznym i zaczyna mieć materialne podstawy w handlu, infrastrukturze i przepływie kapitału.

Wspólna przyszłość bez jednego wzorca

Z podobnego sposobu myślenia wyrasta koncepcja „społeczności ze wspólną przyszłością dla ludzkości”. Xi Jinping przedstawił tę ideę na forum międzynarodowym w marcu 2013 roku podczas przemówienia w Moskiewskim Państwowym Instytucie Stosunków Międzynarodowych. Mówił wówczas, że państwa są ze sobą powiązane i zależne od siebie w stopniu wcześniej niespotykanym, a interesy poszczególnych narodów coraz bardziej się przenikają. W kolejnych latach koncepcja stała się jednym z głównych elementów języka chińskiej polityki zagranicznej.

Pekin łączy ją z przekonaniem, że problemy światowe nie mogą być skutecznie rozwiązywane przez jedno państwo ani zamknięty blok. Bezpieczeństwo, rozwój, handel, technologie, środowisko czy zdrowie publiczne wymagają współpracy państw o różnych systemach politycznych. W tym ujęciu różnorodność ustrojowa nie jest przeszkodą, którą należy najpierw usunąć. Państwa mają szukać wspólnych interesów mimo różnic, a nie uzależniać współpracę od przyjęcia jednakowego modelu politycznego.

Stąd bierze się także chiński sprzeciw wobec nowej zimnej wojny. Pekin nie chce, aby narastająca rywalizacja ze Stanami Zjednoczonymi doprowadziła do ponownego podziału świata na dwa zamknięte obozy. Państwo może prowadzić bliską współpracę gospodarczą z Chinami i jednocześnie utrzymywać rozbudowane stosunki z Europą czy Stanami Zjednoczonymi. Taki model nie usuwa konkurencji, ale pozostawia więcej przestrzeni do współpracy tam, gdzie interesy się przecinają.

BRICS dobrze pokazuje ten model

Najbardziej czytelnym przykładem jest BRICS. Grupa skupia państwa bardzo różniące się historią, ustrojem i polityką zagraniczną. Nie mają one wspólnej polityki bezpieczeństwa ani jednego przeciwnika, a pomiędzy częścią członków istnieją poważne różnice interesów. Mimo tego współpracują w sprawach gospodarczych, finansowych i dotyczących reformy instytucji międzynarodowych. Z chińskiej perspektywy właśnie ta zdolność współdziałania bez pełnej politycznej jednolitości pokazuje, jak może funkcjonować świat wielu centrów.

BRICS nie wymaga od swoich członków odcięcia relacji z Zachodem ani podporządkowania całej polityki jednemu ośrodkowi. Indie mogą rozwijać stosunki ze Stanami Zjednoczonymi i jednocześnie pozostawać jednym z najważniejszych państw BRICS. Kraje Zatoki mogą współpracować z Pekinem, nie rezygnując z wieloletnich relacji z Waszyngtonem. Brazylia może prowadzić własną politykę wobec wszystkich największych partnerów. Taka konstrukcja jest trudniejsza do zarządzania niż klasyczny blok polityczny, ponieważ członkowie nie zawsze będą mieć wspólne stanowisko. Zarazem dobrze odpowiada założeniu, że wielobiegunowość nie powinna prowadzić do stworzenia kolejnej zamkniętej struktury podporządkowanej jednemu mocarstwu.

W świecie opisywanym przez Pekin różnice polityczne nie znikają, a nowe ośrodki siły nie przestają ze sobą konkurować. Zmienia się przede wszystkim liczba możliwych partnerów i zdolność państw do prowadzenia relacji w kilku kierunkach jednocześnie. Dla Chin jest to proces, który już się rozpoczął. Wzrost Globalnego Południa, rozwój nowych powiązań gospodarczych i rozszerzanie formatów takich jak BRICS mają świadczyć o tym, że okres wyjątkowej koncentracji światowej siły stopniowo ustępuje bardziej złożonemu układowi.

Chińska wizja wielobiegunowości nie sprowadza się więc do pytania, czy Chiny staną się silniejsze od Stanów Zjednoczonych. Jej istota leży gdzie indziej. Pekin zakłada, że państwa o odmiennej historii, kulturze i systemach politycznych mogą współistnieć, zachować własne drogi rozwoju i współpracować bez konieczności podporządkowania się jednemu centrum. To przekonanie, obecne już w Pięciu Zasadach Pokojowego Współistnienia z lat 50., dziś zostało przeniesione na skalę świata znacznie bardziej powiązanego gospodarczo i politycznie niż w czasach Zhou Enlaia.

Źródła

• ChinaSquare.be – materiał dotyczący chińskiej polityki zagranicznej, wielobiegunowości, pokojowego współistnienia i roli Globalnego Południa.
• Ministerstwo Spraw Zagranicznych ChRL – historia Pięciu Zasad Pokojowego Współistnienia i ich sformułowania przez Zhou Enlaia.
• Ministerstwo Spraw Zagranicznych ChRL – materiały dotyczące koncepcji społeczności ze wspólną przyszłością dla ludzkości.
• China International Development Cooperation Agency – informacje dotyczące początków Inicjatywy Pasa i Szlaku.

Artykuł Dlaczego Chiny stawiają na wielobiegunowy świat pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.

Wielobiegunowy układ nie przybiera formy jednego nowego bloku. Indie, Chiny, Rosja, Iran, Arabia Saudyjska, Brazylia czy Indonezja mają odmienne interesy, a część z nich pozostaje wobec siebie konkurentami. Łączy je natomiast coraz większa możliwość prowadzenia polityki w kilku kierunkach jednocześnie. Państwa, które jeszcze dwie lub trzy dekady temu miały znacznie mniej alternatywnych źródeł kapitału, technologii, rynków i politycznego wsparcia, dziś dysponują znacznie szerszym wyborem partnerów. To właśnie ta rosnąca swoboda wyboru, a nie budowa jednego obozu przeciwko drugiemu, staje się jednym z najbardziej widocznych elementów zmieniającego się porządku międzynarodowego.

Chiny mówią o świecie wielu centrów

Na początku września przywódcy państw Szanghajskiej Organizacji Współpracy spotkali się w Biszkeku podczas szczytu związanego z 25-leciem organizacji. Xi Jinping wykorzystał spotkanie SOW Plus do przedstawienia chińskiej wizji „równego i uporządkowanego świata wielobiegunowego”. Mówił o rosnącym znaczeniu Globalnego Południa, potrzebie reformy globalnego zarządzania i wzmocnieniu roli Organizacji Narodów Zjednoczonych. W chińskim ujęciu wielobiegunowość ma oznaczać większy udział państw rozwijających się w tworzeniu reguł systemu międzynarodowego oraz odejście od sytuacji, w której najważniejsze decyzje podejmowane są przez ograniczoną grupę największych potęg.

SOW dobrze pokazuje specyfikę takiego podejścia. Do organizacji należą między innymi Chiny, Rosja, Indie, Pakistan i Iran, czyli państwa o różnych interesach i własnych ambicjach regionalnych. Chiny i Indie konkurują o wpływy w Azji, Indie i Pakistan pozostają historycznymi rywalami, a Rosja i Iran prowadzą własną politykę wobec regionu. Organizacja nie wymaga jednak od swoich członków pełnej zgodności politycznej. Xi Jinping mówił w Biszkeku o modelu opartym na braku formalnych sojuszy, unikaniu konfrontacji i niewymierzaniu współpracy przeciwko państwom trzecim. Podczas szczytu przyjęto deklarację z Biszkeku oraz pakiet dokumentów dotyczących między innymi bezpieczeństwa, gospodarki, energetyki i dalszego rozwoju organizacji.

Zdolność do współpracy przy utrzymujących się różnicach jest jedną z najważniejszych cech tego modelu. Europejska architektura bezpieczeństwa została zbudowana przede wszystkim wokół trwałych sojuszy i jednoznacznych zobowiązań, podczas gdy w dużej części Azji rozwijają się również struktury bardziej elastyczne. Państwo może uczestniczyć w jednym formacie, prowadzić intensywny handel z jego członkami, a jednocześnie zachowywać rozbudowane relacje z ich konkurentami. Taki układ bywa trudniejszy do zarządzania, ale daje uczestnikom większą swobodę prowadzenia własnej polityki.

Władywostok pokazuje gospodarczy wymiar zmiany

Polityczne deklaracje mają większe znaczenie, gdy za nimi powstają materialne powiązania. Wschodnie Forum Ekonomiczne we Władywostoku zgromadziło w tym roku ponad 7 tys. uczestników z 78 państw. Wśród największych zagranicznych delegacji znaleźli się przedstawiciele Chin, Indonezji, Japonii, Wietnamu, Korei Południowej i Indii, a rozmowy oraz podpisywane porozumienia obejmowały transport, energetykę, przemysł i infrastrukturę. Rosyjski Daleki Wschód jest w ten sposób coraz mocniej włączany w gospodarcze powiązania z Azją, a Chiny zajmują w tym procesie szczególne miejsce ze względu na skalę swojej gospodarki, wspólną granicę z Rosją i zapotrzebowanie na energię.

Tytułowi budowniczowie powinni być rozumiani właśnie w tym sensie. Powstają porty, linie kolejowe, połączenia energetyczne, łańcuchy produkcyjne i mechanizmy rozliczeniowe. Są rozwijane przez różne państwa i instytucje, ale razem zwiększają liczbę dróg, którymi mogą płynąć towary, kapitał i energia. Wielobiegunowość nabiera w ten sposób wymiaru znacznie bardziej konkretnego niż same deklaracje polityczne. Państwo dysponujące kilkoma szlakami transportowymi, kilkoma źródłami finansowania i dostępem do różnych rynków ma większe pole manewru niż państwo uzależnione od jednego kierunku współpracy.

Dobrym przykładem jest chiński CIPS, czyli Cross-Border Interbank Payment System, wykorzystywany do transgranicznych rozliczeń w renminbi. Znaczenie tego systemu polega na rozwijaniu dodatkowej infrastruktury finansowej dla banków i przedsiębiorstw prowadzących operacje w chińskiej walucie. Tylko od stycznia do sierpnia 2026 roku CIPS obsłużył ponad 6 mln płatności o wartości 139,7 bln juanów. Podobny proces zachodzi w transporcie. Nowe korytarze zwiększają liczbę dostępnych połączeń między Azją i Europą, a Polska jest częścią tej sieci. Jeden z głównych kolejowych szlaków między Chinami i Unią Europejską prowadzi przez Małaszewicze, które pozostają ważnym punktem na trasie pociągów Chiny–Europa.

Z europejskiej perspektywy najważniejszy jest kierunek tej zmiany. Europa pozostaje ogromnym rynkiem, ważnym źródłem technologii i kapitału oraz jednym z najważniejszych centrów światowego handlu. Jednocześnie coraz więcej partnerów Unii Europejskiej rozwija alternatywne połączenia prowadzące przez Azję, Bliski Wschód i inne części Globalnego Południa. Europejski rynek nie znika z ich rachunku gospodarczego, ale przestaje być dla wielu państw kierunkiem pozbawionym realnych alternatyw.

BRICS sprawdza, jak działa świat różnych interesów

Jeszcze wyraźniej widać ten proces w BRICS. Grupa obejmuje obecnie jedenaście państw: Brazylię, Rosję, Indie, Chiny, Republikę Południowej Afryki, Egipt, Etiopię, Iran, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Arabię Saudyjską i Indonezję. Oprócz członków pełnoprawnych istnieje także grupa państw partnerskich. Rozszerzony BRICS skupia około połowy ludności świata i posiada coraz większy ciężar gospodarczy, ale jego znaczenie nie wynika jedynie z sumowania PKB czy liczby mieszkańców. Ważniejsze jest to, że przy jednym stole spotykają się państwa reprezentujące różne regiony, systemy polityczne i strategie rozwoju.

W sierpniowym tekście na łamach „Wiedzy o Chinach” dr Sylwester Szafarz zwracał uwagę, że tegoroczny szczyt BRICS Plus odbywa się już w rzeczywistości zupełnie innej niż w czasach pierwotnego BRICS pięciu państw. Rozszerzenie zwiększyło znaczenie grupy, ale równocześnie uczyniło różnice między jej członkami bardziej widocznymi. Indie rozwijają strategiczne relacje ze Stanami Zjednoczonymi i Europą, pozostając jednym z filarów BRICS. Arabia Saudyjska łączy wieloletnie związki bezpieczeństwa z Waszyngtonem z coraz szerszą współpracą gospodarczą z Chinami. Zjednoczone Emiraty Arabskie prowadzą interesy zarówno z Zachodem, jak i Azją, a Brazylia wzmacnia współpracę Globalnego Południa bez rezygnowania z kontaktów z największymi gospodarkami zachodnimi.

Szczyt w New Delhi wystawia ten model na szczególnie trudną próbę. Iran jest członkiem BRICS, a trwająca wojna z Iranem, w którą zaangażowane są Stany Zjednoczone i Izrael, wpływa bezpośrednio na bezpieczeństwo energetyczne, żeglugę i ceny surowców. Członkowie BRICS mają przy tym odmienne relacje z Teheranem i różne interesy na Bliskim Wschodzie. New Delhi staje się więc miejscem sprawdzianu, czy organizacja potrafi wypracowywać wspólne stanowiska także wtedy, gdy nie łączy jej polityczna jednolitość. Właśnie zdolność do działania przy zachowaniu różnic będzie miała większe znaczenie dla przyszłości BRICS niż próby prostego klasyfikowania grupy jako organizacji „za” albo „przeciw” Zachodowi.

Europa traci wygodę prostego podziału świata

Przez dużą część okresu po zakończeniu zimnej wojny Zachód dysponował wyjątkowo silną pozycją w światowym systemie finansowym, technologicznym i instytucjonalnym. Ta pozycja pozostaje bardzo mocna, ale otoczenie zmieniło się zasadniczo. Wzrost Chin, Indii i innych dużych gospodarek, rozwój współpracy Południe–Południe oraz tworzenie nowych kanałów finansowych i transportowych sprawiły, że partnerzy Unii Europejskiej dysponują większą liczbą możliwości niż dwadzieścia czy trzydzieści lat temu.

Indie mogą prowadzić strategiczny dialog ze Stanami Zjednoczonymi, rozwijać współpracę z Europą i jednocześnie przewodniczyć BRICS. Państwa Zatoki utrzymują silne związki bezpieczeństwa z Waszyngtonem, a równocześnie przyciągają chińskie inwestycje i rozwijają handel z Azją. Kraje ASEAN mogą pogłębiać wymianę z Chinami, pozostając ważnymi partnerami Japonii, Korei Południowej, Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych. Dla Europy oznacza to konieczność coraz częstszego konkurowania jakością oferty, dostępem do rynku, finansowaniem i technologiami, a nie wyłącznie pozycją wypracowaną w poprzednich dekadach.

Ten proces ma wymiar bardzo praktyczny. Państwo może dziś budować port z partnerem chińskim, finansować część infrastruktury kapitałem z Zatoki, kupować europejskie technologie, korzystać z amerykańskich gwarancji bezpieczeństwa i rozwijać handel z Indiami. Nie musi przy tym zamykać się w jednym układzie gospodarczym. Wielobiegunowość oznacza właśnie nakładanie się takich relacji, a nie prostą zamianę jednego centrum światowej polityki na drugie.

Dla Polski najważniejsza jest gospodarka

Polska znajduje się w tym układzie w szczególnym miejscu. Jest członkiem Unii Europejskiej i NATO, a Stany Zjednoczone pozostają kluczowym partnerem w dziedzinie bezpieczeństwa. Jednocześnie Chiny są jednym z najważniejszych partnerów handlowych Polski, choć struktura tej wymiany pozostaje bardzo nierówna. W 2025 roku wartość polsko-chińskiego handlu zbliżyła się do 61 mld euro. Polski eksport do Chin osiągnął 3,1 mld euro, podczas gdy import wyniósł 57,9 mld euro. W pierwszych pięciu miesiącach 2026 roku eksport wzrósł o 15 proc., do 1,5 mld euro, ale import zwiększył się o 8 proc., do blisko 25 mld euro.

Ta dysproporcja była jednym z głównych tematów sierpniowych rozmów polskiej delegacji w Chinach. Strona polska zabiegała o poprawę dostępu do chińskiego rynku, wzrost eksportu oraz większą liczbę inwestycji typu greenfield, czyli przedsięwzięć tworzących w Polsce nowe zakłady produkcyjne i miejsca pracy. Rozmowy obejmowały również transport, logistykę i lepsze wykorzystanie położenia Polski w wymianie między Chinami i Unią Europejską. W tym ujęciu najważniejsze pytanie nie dotyczy deklarowania politycznej sympatii wobec Pekinu, lecz tego, czy Polska potrafi przełożyć swoją lokalizację, rynek i potencjał przemysłowy na bardziej zrównoważone relacje gospodarcze.

Pojawiają się przy tym konkretne możliwości. 3 czerwca Polska i Chiny podpisały protokół dotyczący wymagań kontroli i kwarantanny dla polskiego mięsa drobiowego oraz jego przetworów przeznaczonych na chiński rynek. Dokument zamknął ważny etap negocjacji i otworzył drogę do wdrażania uzgodnionych warunków eksportu. Z polskiej perspektywy właśnie w takich sprawach wielobiegunowość przestaje być pojęciem z debaty geopolitycznej. Oznacza większą liczbę rynków, kierunków inwestycji i połączeń transportowych, z których można korzystać przy zachowaniu dotychczasowego zakotwiczenia Polski w strukturach europejskich i euroatlantyckich.

Bliski Wschód pokazuje drugą stronę wielobiegunowości

Zmiana światowego układu sił nie ogranicza się do handlu i finansów. 7 sierpnia Arabia Saudyjska, Turcja i Pakistan podpisały w Mekce wspólne porozumienie obronne, zgodnie z którym zbrojny atak na jedno z tych państw ma być traktowany jako atak na wszystkie trzy. Pod koniec sierpnia w Stambule zebrał się po raz pierwszy strategiczny komitet polityczno-obronny powołany do wdrażania porozumienia. Chiny nie są stroną tego układu i właśnie dlatego jest on interesującym przykładem szerszej zmiany. Turcja należy do NATO, Pakistan jest jednym z najbliższych partnerów Chin w Azji, a Arabia Saudyjska przez dziesięciolecia rozwijała szczególne relacje bezpieczeństwa ze Stanami Zjednoczonymi. Mimo tych odmiennych powiązań trzy państwa zdecydowały się zbudować dodatkowy regionalny mechanizm bezpieczeństwa.

Taki rozwój wydarzeń pokazuje zarazem ograniczenia prostego, optymistycznego obrazu świata wielu centrów. Większa liczba ośrodków siły daje państwom więcej autonomii i możliwości wyboru, ale może również prowadzić do nowych napięć, nakładających się zobowiązań i regionalnych rywalizacji. Wielobiegunowość nie jest więc sama w sobie gwarancją pokoju. Jej znaczenie zależy również od tego, czy państwa potrafią tworzyć mechanizmy ograniczające ryzyko konfrontacji.

Najostrzej widać to obecnie w Zatoce Perskiej. 10 września przez Cieśninę Ormuz przepłynęło zaledwie siedem śledzonych jednostek, podczas gdy przed wojną z Iranem średnia wynosiła około 125 dziennie. Część statków może przechodzić z wyłączonymi systemami śledzenia, ale skala spadku pozostaje ogromna. Zakłócenia żeglugi wpływają na dostawy energii, koszty ubezpieczeń i stawki frachtowe, a cena ropy ponownie przekroczyła 100 dolarów za baryłkę. To pokazuje, jak szybko konflikt na jednym krańcu Eurazji może przełożyć się na koszty transportu, przemysłu i paliw również w Europie.

Indie, które przewodniczą tegorocznemu BRICS, starają się utrzymać kontakty ze wszystkimi stronami regionalnego układu. Narendra Modi podczas rozmowy z prezydentem Iranu Masudem Pezeszkianem przed szczytem podkreślał znaczenie swobody żeglugi, bezpieczeństwa handlu morskiego, ochrony marynarzy oraz rozwiązywania konfliktów poprzez dialog i dyplomację. New Delhi staje się więc miejscem praktycznego testu dla idei współpracy państw o różnych interesach. BRICS musi działać w warunkach rzeczywistego konfliktu, który dotyka jednego z jego członków i jednocześnie wpływa na bezpieczeństwo energetyczne pozostałych.

Następny przystanek będzie w Waszyngtonie

Po szczycie BRICS uwaga szybko przeniesie się z New Delhi do Stanów Zjednoczonych. 24 września Xi Jinping ma spotkać się w Waszyngtonie z Donaldem Trumpem. Wśród najważniejszych tematów pozostają handel, technologie i przyszły kształt relacji dwóch największych gospodarek świata. Xi przyjedzie do Stanów Zjednoczonych po szczytach SOW i BRICS, które pokazały rosnące znaczenie Globalnego Południa oraz rozwój formatów współpracy funkcjonujących poza tradycyjnym systemem zachodnich sojuszy. Waszyngton pozostaje z kolei centrum najpotężniejszej sieci sojuszniczej świata i państwem, od którego potencjału militarnego zależy również znaczna część bezpieczeństwa Europy.

Spotkanie Trumpa i Xi nie będzie więc rozmową przywódców dwóch zwartych bloków. Odbędzie się w świecie, w którym pomiędzy największymi mocarstwami działa coraz więcej państw prowadzących własną politykę i współpracujących jednocześnie z kilkoma centrami siły. Dla Europy i Polski oznacza to konieczność myślenia szerzej niż tylko o wyniku rywalizacji Waszyngtonu z Pekinem. Coraz ważniejsze staje się pytanie, jaką pozycję Europa zbuduje w systemie, w którym Indie, państwa Zatoki, ASEAN, Brazylia i inne duże gospodarki dysponują coraz większym polem manewru.

24 września będzie kolejnym ważnym momentem tego procesu. Wynik rozmów w Waszyngtonie może wpłynąć na handel, technologie i relacje dwóch największych gospodarek świata, ale będzie obserwowany także przez państwa, które nie chcą wiązać swojej przyszłości wyłącznie z jednym centrum. Europa znajdzie się w samym środku tej układanki: gospodarczo silnie związana zarówno z Chinami, jak i Stanami Zjednoczonymi, a w dziedzinie bezpieczeństwa nadal oparta przede wszystkim na relacji transatlantyckiej.

Źródła

ChinaSquare.be – materiał wyjściowy dotyczący wielobiegunowości, SOW, BRICS i Wschodniego Forum Ekonomicznego.
Shanghai Cooperation Organisation – deklaracja z Biszkeku i oficjalne materiały ze szczytu SOW.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych ChRL – wystąpienie Xi Jinpinga podczas spotkania SOW Plus w Biszkeku.
Eastern Economic Forum – dane dotyczące Wschodniego Forum Ekonomicznego we Władywostoku.
BRICS India 2026 – oficjalne materiały indyjskiego przewodnictwa oraz 18. szczytu BRICS w New Delhi.
CIPS – oficjalne dane dotyczące chińskiego systemu transgranicznych rozliczeń w renminbi.
Ministerstwo Rozwoju i Technologii – dane dotyczące handlu Polska–Chiny oraz sierpniowych rozmów gospodarczych.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – informacje dotyczące protokołu otwierającego kolejny etap dostępu polskiego drobiu do rynku chińskiego.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych Pakistanu – materiały dotyczące porozumienia obronnego Arabii Saudyjskiej, Turcji i Pakistanu.
Reuters – bieżące materiały dotyczące szczytu BRICS, wojny z Iranem, żeglugi przez Cieśninę Ormuz oraz relacji USA–Chiny.

Artykuł Wielobiegunowy świat nie omija Europy pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.

Wizyta przypadła na rok 70-lecia stosunków dyplomatycznych między oboma państwami. Egipt nawiązał je z Chińską Republiką Ludową w 1956 roku jako pierwsze państwo arabskie i afrykańskie. W 2014 roku relacje podniesiono do rangi kompleksowego partnerstwa strategicznego, a dziesięć lat później przyjęto program jego realizacji na lata 2024–2028. Obecne rozmowy przypadły więc na moment, w którym oba rządy mają już za sobą dekadę dużych wspólnych projektów i próbują rozszerzać współpracę na kolejne obszary, przede wszystkim produkcję przemysłową, nowe technologie i handel.

Od wielkich budów do produkcji w Egipcie

Przez ostatnią dekadę chińska obecność gospodarcza w Egipcie była szczególnie widoczna przy wielkich inwestycjach infrastrukturalnych. Chińskie przedsiębiorstwa uczestniczyły m.in. w budowie centralnej dzielnicy biznesowej w Nowej Stolicy Administracyjnej oraz systemu lekkiej kolei łączącego Kair z powstającymi na wschód od miasta ośrodkami. Po rozmowach Xi i Sisiego lista wspólnych przedsięwzięć wyraźnie wychodzi poza budownictwo. We wspólnym komunikacie znalazły się plany rozwijania w Egipcie produkcji samochodów elektrycznych, statków, urządzeń dla energetyki słonecznej i wiatrowej oraz instalacji do odsalania wody. Oba kraje wskazały również centra danych, półprzewodniki i zastosowania sztucznej inteligencji. Dla Egiptu oznacza to próbę przyciągnięcia większej liczby chińskich zakładów produkcyjnych i projektów technologicznych realizowanych już na miejscu, a nie jedynie importowania gotowych urządzeń lub korzystania z chińskich wykonawców.

Duża część nowych inwestycji może trafić w okolice Kanału Sueskiego. Od lat działa tam chińsko-egipska strefa współpracy gospodarczej i handlowej TEDA, skupiająca przedsiębiorstwa produkujące w Egipcie i korzystające z bliskości portów Morza Czerwonego oraz jednego z najważniejszych szlaków handlowych świata. Podczas wizyty uzgodniono dalszy rozwój tej strefy. Wśród branż, które mają się tam pojawiać, wymieniono odnawialne źródła energii, motoryzację, tekstylia i przemysł chemiczny. Położenie zmienia rachunek ekonomiczny takich inwestycji. Towar wyprodukowany przy Kanale Sueskim może trafiać nie tylko do egipskiego odbiorcy, lecz także na inne rynki Afryki i Bliskiego Wschodu, a przez sam kanał również w kierunku Europy.

Skala wymiany handlowej pokazuje, dlaczego Kair zabiega o taki model współpracy. W pierwszej połowie 2026 roku handel między Chinami a Egiptem wzrósł o 21,5 proc. i osiągnął 11,3 mld dolarów. Egipski eksport do Chin zwiększył się niemal trzykrotnie, do 840,8 mln dolarów, ale w tym samym okresie import z Chin wyniósł 10,4 mld dolarów. Egipt kupował przede wszystkim maszyny i urządzenia, na które wydał 4,1 mld dolarów, oraz pojazdy o wartości 1,2 mld dolarów. W przeciwną stronę płynęły głównie paliwa i produkty mineralne, a w mniejszej skali także owoce, warzywa i bawełna. Przeniesienie części chińskiej produkcji do Egiptu daje Kairu możliwość ograniczenia zależności od importu w wybranych branżach, a jednocześnie tworzenia zakładów pracujących również na eksport.

Więcej rozliczeń w juanie i funcie egipskim

Oba państwa chcą zmieniać nie tylko strukturę handlu, ale również sposób rozliczania części transakcji. Wspólny komunikat przewiduje szersze wykorzystanie juana i funta egipskiego w handlu i inwestycjach oraz odnowienie i zwiększenie wartości umowy między bankami centralnymi umożliwiającej wymianę obu walut. Dla przedsiębiorstw prowadzących interesy między Chinami a Egiptem może to ograniczać konieczność przechodzenia przy każdej transakcji przez walutę trzecią.

Kair zabiega równocześnie o większą sprzedaż własnych produktów w Chinach. Wcześniej w tym roku Pekin objął zerowymi stawkami celnymi towary ze wszystkich kategorii pochodzące z 53 państw afrykańskich utrzymujących z Chinami stosunki dyplomatyczne. Podczas rozmów w Kairze uzgodniono dalsze negocjacje dotyczące dostępu egipskich produktów do chińskiego rynku. Dla Egiptu ma to szczególne znaczenie przy obecnej skali deficytu w wymianie z Chinami, którego nie da się zmniejszyć samym wzrostem importu chińskich maszyn czy pojazdów.

Wspólny komunikat objął również sprawę, która dla Egiptu leży daleko poza gospodarką, ale bezpośrednio dotyczy bezpieczeństwa państwa. Chiny określiły Nil jako główną „linię życia” Egiptu i wyraziły zrozumienie dla jego potrzeb związanych z bezpieczeństwem wodnym, żywnościowym i rozwojem gospodarczym. Obie strony wezwały państwa dorzecza do przestrzegania prawa międzynarodowego, w tym zasady niewyrządzania szkody innym krajom. Egipt ze swojej strony ponownie potwierdził zasadę jednych Chin i swoje stanowisko dotyczące integralności terytorialnej ChRL. W dokumencie znalazło się więc wzajemne poparcie w sprawach, które oba rządy zaliczają do swoich podstawowych interesów państwowych.

Xi przedstawił propozycję dla Bliskiego Wschodu

Rozmowy w Kairze wyszły również poza relacje chińsko-egipskie. Xi przedstawił czteropunktową propozycję dotyczącą bezpieczeństwa na Bliskim Wschodzie. Chiński przywódca opowiedział się za większą rolą samych państw regionu w rozwiązywaniu sporów oraz ograniczeniem zewnętrznej ingerencji. Wskazał też potrzebę rozpatrywania regionalnych konfliktów jako problemów wzajemnie ze sobą powiązanych, powiązał trwałą stabilność z rozwojem gospodarczym i wezwał do silniejszej roli Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz przestrzegania prawa międzynarodowego. W tej samej propozycji znalazła się ochrona międzynarodowych szlaków żeglugowych, szczególnie istotna dla Egiptu ze względu na Kanał Sueski i sąsiedztwo Morza Czerwonego.

Najwięcej miejsca w rozmowach o sytuacji regionalnej zajęła Palestyna. „Kwestia palestyńska pozostaje sednem problemu Bliskiego Wschodu i nie powinna być ignorowana ani marginalizowana” – powiedział Xi. Chiny i Egipt poparły we wspólnym komunikacie utworzenie niepodległego państwa palestyńskiego w granicach z 4 czerwca 1967 roku, ze stolicą we Wschodniej Jerozolimie. Sprzeciwiły się przesiedlaniu Palestyńczyków, opowiedziały się za utrwaleniem zawieszenia broni w Strefie Gazy i zapewnieniem dostępu do pomocy humanitarnej. Osobno odniosły się do Morza Czerwonego, uznając, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo tego akwenu powinna spoczywać przede wszystkim na państwach położonych nad jego brzegami, przy zachowaniu swobody żeglugi i międzynarodowego handlu.

Pozycja Egiptu pozwala łączyć te kwestie w jednym miejscu. Kraj leży między Afryką i Bliskim Wschodem, kontroluje Kanał Sueski, uczestniczy w dyplomacji dotyczącej konfliktu izraelsko-palestyńskiego i od 2024 roku należy do BRICS. Z Chinami współpracuje równocześnie w Forum Współpracy Chiny–Państwa Arabskie oraz Forum Współpracy Chiny–Afryka. Po rozmowach z Xi Egipt poparł również chińskie przewodnictwo w BRICS w 2027 roku, gdy Chiny będą gospodarzem kolejnego szczytu ugrupowania.

Teraz ustalenia z Kairu mają zejść ze szczebla przywódców do resortów i instytucji odpowiedzialnych za konkretne projekty. Xi i Sisi polecili możliwie szybkie zwołanie posiedzenia chińsko-egipskiej komisji międzyrządowej, która ma zajmować się realizacją uzgodnień. Xi zaprosił również egipskiego prezydenta do złożenia wizyty w Chinach. Sisi zaproszenie przyjął, a jej termin ma zostać ustalony kanałami dyplomatycznymi.

Źródła:

1. Xinhua / Gov.cn – rozmowy Xi Jinpinga i Abdela Fattaha el-Sisiego oraz ponad 20 dokumentów współpracy
2. Prezydentura Egiptu – wspólny komunikat chińsko-egipski po wizycie
3. CAPMAS / State Information Service – handel Chiny–Egipt w pierwszej połowie 2026 roku
4. Ahram Online – porozumienia gospodarcze i rozwój strefy przemysłowej przy Kanale Sueskim
5. Xinhua – czteropunktowa propozycja Xi Jinpinga dla bezpieczeństwa Bliskiego Wschodu

Artykuł Xi Jinping zakończył wizytę w Egipcie. Nowe porozumienia gospodarcze i propozycja dla Bliskiego Wschodu pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.

Wystąpienie w położonym nad rzeką Huangpu kompleksie Shanghai Grand Halls otworzyło Światową Konferencję Sztucznej Inteligencji 2026 oraz towarzyszące jej spotkanie wysokiego szczebla poświęcone globalnemu zarządzaniu AI. Konferencja odbywa się w Szanghaju od 2018 roku, a od 2024 roku jej program obejmuje również międzynarodowe reguły rozwoju i stosowania nowych technologii.

Xi Jinping nie koncentrował się na możliwościach kolejnych modeli językowych ani robotów prezentowanych na terenach wystawowych. Głównym tematem przemówienia były zasady, według których sztuczna inteligencja ma być rozwijana, kontrolowana i udostępniana państwom dysponującym bardzo różnymi zasobami finansowymi, naukowymi oraz obliczeniowymi.

Cztery zasady globalnego zarządzania AI

Pierwsza część chińskiej propozycji dotyczy otwartej innowacji i dzielenia się rezultatami rozwoju technologii. Xi Jinping opowiedział się za wspieraniem otwartego oprogramowania, współpracy badawczej i wymiany wiedzy. Sztuczna inteligencja ma służyć modernizacji tradycyjnych gałęzi gospodarki, rozwojowi nowych sektorów oraz przygotowaniu przyszłych zastosowań przemysłowych.

Drugim filarem jest bezpieczeństwo. Chiński przewodniczący określił sztuczną inteligencję jako narzędzie, które powinno pozostawać pod kontrolą człowieka. Wymienił tworzenie przepisów, monitorowanie technologii, wczesne wykrywanie ryzyka i procedury reagowania na awarie lub nadużycia. Sprzeciwił się zarazem rozszerzaniu pojęcia bezpieczeństwa narodowego w sposób pozwalający jednemu państwu ograniczać możliwości technologiczne innych krajów.

Trzecia część przemówienia odnosiła się do różnorodności cywilizacyjnej i kulturowej. Rozwój sztucznej inteligencji nie powinien prowadzić do osłabienia odrębności języków, kultur i sposobów życia. Xi Jinping zaproponował wykorzystywanie nowych narzędzi do pogłębiania wzajemnego zrozumienia między społeczeństwami, zamiast narzucania jednego systemu wartości i jednego sposobu opisywania świata.

Czwarty punkt dotyczył organizacji globalnego systemu zarządzania technologią. Chiny chcą, aby strategie rozwoju AI, standardy techniczne i sposoby oceny ryzyka były uzgadniane wielostronnie, przy centralnej roli Organizacji Narodów Zjednoczonych. Państwa Globalnego Południa mają uczestniczyć w przygotowywaniu reguł i wzmacniać własne kompetencje, zamiast przyjmować gotowe rozwiązania opracowane przez kilka największych ośrodków technologicznych.

5000 miejsc szkoleniowych dla państw rozwijających się

Za propozycjami dotyczącymi reguł pojawił się pięcioletni pakiet współpracy. Chiny przeznaczą dla państw rozwijających się 5000 miejsc na specjalistycznych szkoleniach i seminariach poświęconych sztucznej inteligencji. Szczegółowy zakres programów nie został jeszcze przedstawiony.

Pekin zapowiedział również budowę międzynarodowych centrów zastosowań AI we współpracy z ASEAN, Ligą Państw Arabskich, Unią Afrykańską, Wspólnotą Państw Ameryki Łacińskiej i Karaibów, Szanghajską Organizacją Współpracy oraz BRICS. Regionalna formuła ma pozwolić na dobieranie projektów do miejscowych potrzeb, dostępnej infrastruktury i poziomu przygotowania kadr.

Centra mogą stać się zapleczem dla wspólnych projektów badawczych, szkoleń i wdrażania technologii w usługach publicznych oraz gospodarce. Państwa rozwijające się często nie posiadają własnych dużych modeli, centrów danych ani rozbudowanych zespołów badawczych, ale potrzebują narzędzi wspierających rolnictwo, energetykę, transport, ochronę zdrowia i reagowanie kryzysowe.

System MAZU ma trafić do 30 państw

Najbardziej namacalnym elementem chińskiego pakietu jest MAZU, inteligentny system wczesnego ostrzegania meteorologicznego. Rozwiązanie wykorzystuje dane pogodowe i modele sztucznej inteligencji do oceny ryzyka związanego między innymi z ulewnymi opadami, burzami, powodziami oraz innymi groźnymi zjawiskami. Xi Jinping zapowiedział wdrożenie systemu w 30 państwach.

Dla krajów posiadających niewiele stacji pomiarowych i ograniczone zaplecze obliczeniowe dokładniejsza prognoza może wydłużyć czas potrzebny na ewakuację mieszkańców i zabezpieczenie infrastruktury. Wcześniejsze ostrzeżenie pozwala władzom lokalnym zamknąć szkoły, zmienić organizację ruchu, przygotować służby ratunkowe albo poinformować rolników i operatorów sieci energetycznych.

Chińska oferta przenosi rozmowę o sztucznej inteligencji z laboratoriów i sal konferencyjnych do portów, gospodarstw rolnych, centrów zarządzania kryzysowego i lokalnych urzędów. W wielu państwach pierwszym szeroko dostępnym zastosowaniem zaawansowanego systemu AI może być ostrzeżenie pogodowe, a nie chatbot lub robot humanoidalny.

Nowa organizacja międzynarodowa z siedzibą w Szanghaju

Instytucjonalne zaplecze dla tej polityki powstało 16 lipca, dzień przed przemówieniem Xi Jinpinga. Przedstawiciele 29 państw podpisali w Szanghaju porozumienie o utworzeniu Światowej Organizacji Współpracy w zakresie Sztucznej Inteligencji, określanej angielskim skrótem WAICO. Państwa te zostały jej członkami założycielskimi.

Zgodnie z porozumieniem WAICO będzie niezależną międzyrządową organizacją międzynarodową z siedzibą w Szanghaju. Ma działać zgodnie z celami Karty Narodów Zjednoczonych oraz wspierać współpracę międzynarodową i globalne zarządzanie sztuczną inteligencją. Wśród założycieli znalazły się między innymi Chiny, Kazachstan, Laos, Pakistan, Rosja i Indonezja.

Organizacja ma prowadzić wymianę wiedzy, wspierać budowanie kompetencji i ułatwiać realizację wspólnych projektów. Szanghaj otrzymuje dzięki temu rolę stałego miejsca negocjacji dotyczących technologii, której rozwój jeszcze kilka lat temu był omawiany przede wszystkim przez przedsiębiorstwa, naukowców i krajowe instytucje regulacyjne.

WAICO nie zastępuje systemu ONZ. W przemówieniu Xi Jinpinga Organizacja Narodów Zjednoczonych zachowuje centralną rolę w uzgadnianiu globalnych zasad, natomiast nowa instytucja ma stworzyć dodatkową przestrzeń dla projektów, szkoleń i współpracy między państwami o różnym poziomie rozwoju technologicznego.

Od inicjatywy z 2023 roku do projektów terenowych

Przemówienie rozwija linię rozpoczętą w październiku 2023 roku, gdy Chiny ogłosiły Globalną Inicjatywę Zarządzania Sztuczną Inteligencją. Dokument określił chińskie podejście do technologii jako bezpiecznej, kontrolowalnej, sprawiedliwej i dostępnej dla różnych państw.

W lipcu 2024 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło przez konsensus rezolucję dotyczącą międzynarodowej współpracy w budowaniu kompetencji AI. Projekt został przedstawiony przez Chiny wraz z grupą innych państw i uzyskał poparcie ponad 140 współwnioskodawców. W kolejnych miesiącach powstały plan wspierania kompetencji państw rozwijających się, grupa przyjaciół współpracy w tej dziedzinie oraz międzynarodowa inicjatywa „AI+”.

Równolegle rozpoczęły się pierwsze wdrożenia systemu MAZU. Xinhua wymienia jego zastosowania w Pakistanie, Dżibuti i Nigerii. Przedstawiciel służb meteorologicznych Wybrzeża Kości Słoniowej mówił podczas konferencji o memorandum dotyczącym współpracy meteorologicznej oraz sześciu projektach dwustronnych realizowanych z Chinami.

Szkolenia, regionalne centra zastosowań AI i wdrożenia MAZU mają sprawić, że współpraca rozpocznie się od konkretnych projektów realizowanych wspólnie z państwami rozwijającymi się.

Źródła:

1. Xinhua – pełny tekst przemówienia Xi Jinpinga
2. Xinhua – relacja z otwarcia konferencji i cztery propozycje dotyczące AI
3. Ministerstwo Spraw Zagranicznych ChRL – porozumienie założycielskie WAICO
4. Xinhua – szkolenia, centra współpracy i wdrożenia systemu MAZU
5. Xinhua – chińskie inicjatywy dotyczące globalnego zarządzania AI
6. Organizacja Narodów Zjednoczonych – rezolucja A/RES/78/311 dotycząca budowania kompetencji AI

Artykuł Xi Jinping proponuje światowe zasady dla sztucznej inteligencji pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.

Biała księga nosi tytuł More Just and Equitable Global Governance: China’s Principles, Proposals and Actions, czyli Bardziej sprawiedliwe i bardziej równoprawne globalne zarządzanie: zasady, propozycje i działania Chin. Pekin wpisuje Global Governance Initiative w linię dyplomacji prowadzoną od lat: obronę roli ONZ, znaczenia prawa międzynarodowego, prawa państw rozwijających się do rozwoju oraz większego udziału Globalnego Południa w podejmowaniu decyzji.

Chińska propozycja nie zakłada budowy nowego porządku od zera. W dokumencie powraca myśl, że istniejący system trzeba zreformować, ponieważ nie odpowiada już w pełni zmianom w światowej gospodarce i polityce. Jego centrum mają jednak nadal stanowić Organizacja Narodów Zjednoczonych, Karta Narodów Zjednoczonych oraz zasady prawa międzynarodowego. Pekin przeciwstawia tę linię jednostronnym sankcjom, protekcjonizmowi, polityce bloków i logice „małych kręgów” decydujących za większość państw.

Global Governance Initiative w chińskiej dyplomacji

Global Governance Initiative została przedstawiona przez Xi Jinpinga w 2025 r. Biała księga umieszcza ją obok trzech wcześniejszych inicjatyw: Global Development Initiative, Global Security Initiative i Global Civilization Initiative. W chińskim ujęciu tworzą one jedną architekturę: rozwój ma dawać podstawę dobrobytu, bezpieczeństwo stabilizować stosunki międzynarodowe, dialog cywilizacji ograniczać podziały kulturowe, a globalne zarządzanie porządkować zasady współpracy.

GGI opiera się na pięciu zasadach. Są nimi równość suwerenna państw, przestrzeganie prawa międzynarodowego, multilateralizm, podejście skoncentrowane na ludziach oraz działanie zamiast deklaracji. Dokument podkreśla, że każde państwo, niezależnie od wielkości i poziomu rozwoju, powinno mieć prawo udziału w rozmowach, współtworzenia reguł i korzystania z efektów globalnej współpracy.

Punktem wyjścia jest lista kryzysów, które przez ostatnie lata osłabiły zaufanie do mechanizmów wielostronnych. Biała księga wymienia wojnę na Ukrainie, konflikty na Bliskim Wschodzie, wzrost wydatków wojskowych, opóźnienia w realizacji Agendy 2030, ubóstwo, brak bezpieczeństwa żywnościowego, ryzyka klimatyczne, cyberataki i niewłaściwe użycie sztucznej inteligencji. Pekin traktuje te napięcia jako dowód, że świat potrzebuje sprawniejszych reguł i szerszego udziału państw rozwijających się w ich tworzeniu.

ONZ pozostaje centrum systemu

Najważniejszym punktem odniesienia pozostaje ONZ. Biała księga opisuje ją jako organizację międzynarodową o najszerszym zasięgu, największej reprezentacji państw i szczególnej roli w koordynowaniu spraw globalnych. Jednocześnie dokument wskazuje, że system powojenny wymaga dostosowania do obecnego układu sił, zwłaszcza do rosnącej pozycji państw rozwijających się.

Chiny przywołują własny wkład w instytucje Narodów Zjednoczonych. Według dokumentu udział ChRL w regularnym budżecie ONZ wzrósł z mniej niż 1 proc. w 2000 r. do ponad 20 proc. w 2025 r., co uczyniło Chiny drugim największym płatnikiem. Pekin przypomina też, że wysłał ponad 50 tys. żołnierzy i funkcjonariuszy do 29 operacji pokojowych ONZ. Wśród stałych członków Rady Bezpieczeństwa Chiny są największym dostawcą personelu do takich misji.

W rozdziale poświęconym prawu międzynarodowemu dokument wskazuje na ponad 600 podpisanych przez Chiny konwencji i poprawek międzynarodowych. Osobne miejsce zajmuje Międzynarodowa Organizacja Mediacji z siedzibą w Hongkongu, która ma uzupełniać arbitraż i postępowania sądowe w pokojowym rozwiązywaniu sporów między państwami.

Globalne Południe jako główny adresat

Najwięcej miejsca zajmuje rola Globalnego Południa. Biała księga przypomina, że ONZ zaczynała w 1945 r. z 51 państwami członkowskimi, a dziś ma ich 193. Według dokumentu kraje Globalnego Południa odpowiadają za ponad 60 proc. światowej gospodarki liczonej parytetem siły nabywczej i za 80 proc. globalnego wzrostu. Dla Pekinu te dane są argumentem za większym udziałem państw rozwijających się w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, Międzynarodowym Funduszu Walutowym i Banku Światowym.

Ten wątek prowadzi dalej do BRICS, Szanghajskiej Organizacji Współpracy, G20, Grupy 77 i Chin oraz Unii Afrykańskiej. Pekin przedstawia je jako formaty, w których państwa rozwijające się mogą skuteczniej zabierać głos w sprawach globalnych. Przy BRICS dokument podkreśla rozszerzenie grupy oraz rolę Nowego Banku Rozwoju, który do marca 2026 r. zatwierdził 42,9 mld dolarów pożyczek na 139 projektów.

Szanghajska Organizacja Współpracy została opisana jako grupa 27 państw z Azji, Europy i Afryki, z łączną gospodarką zbliżającą się do 30 bln dolarów. Biała księga odnotowuje także decyzje szczytu SCO w Tianjin z 2025 r., w tym zapowiedź utworzenia Banku Rozwoju SCO oraz platform współpracy w energetyce, zielonym przemyśle i gospodarce cyfrowej.

Rozwój, handel i Inicjatywa Pasa i Szlaku

W części gospodarczej Pekin łączy reformę globalnego zarządzania z otwartością handlową. Dokument podaje, że Chiny są głównym partnerem handlowym ponad 160 państw i regionów, podpisały 24 umowy o wolnym handlu z 31 państwami i regionami oraz wspierają system WTO. W białej księdze znalazła się też deklaracja, że ChRL nie będzie ubiegać się o nowe specjalne i zróżnicowane traktowanie w obecnych i przyszłych negocjacjach Światowej Organizacji Handlu.

Osobny blok poświęcono Global Development Initiative. Według białej księgi ponad 130 państw i organizacji międzynarodowych popiera udział w tej inicjatywie, a ponad 80 państw przystąpiło do Group of Friends of the Global Development Initiative. Chiny podają, że w ramach GDI uruchomiono ponad 1800 projektów współpracy, a 80 tys. osób przeszło szkolenia wzmacniające zdolności rozwojowe państw Globalnego Południa.

W tym układzie mieści się także Inicjatywa Pasa i Szlaku. Według dokumentu Chiny podpisały porozumienia BRI z ponad 150 państwami i 30 organizacjami międzynarodowymi. Pociągi China-Europe Railway Express wykonały już ponad 130 tys. kursów, a handel towarowy Chin z państwami uczestniczącymi w BRI osiągnął w 2025 r. 23,6 bln juanów, czyli 51,9 proc. całego chińskiego handlu zagranicznego.

BRI jest w dokumencie opisana szerzej niż infrastruktura. To również łączność handlowa, finansowa, cyfrowa i społeczna. Biała księga wymienia korytarze transportowe, porty, lotniska, płatności transgraniczne, cyfrowe uwierzytelnianie, inteligentne odprawy celne, warsztaty Luban, technologię Juncao oraz współpracę edukacyjną, turystyczną i medialną.

APEC i Azja-Pacyfik

Osobny fragment dotyczy Azji i Pacyfiku. Chiny przypominają spotkania APEC w Szanghaju w 2001 r. i w Pekinie w 2014 r. oraz zapowiadają, że w 2026 r. po raz trzeci będą gospodarzem tego forum. Hasłem spotkania ma być budowa wspólnoty Azji i Pacyfiku służącej wspólnemu dobrobytowi. Priorytety zapisane w dokumencie to otwartość, innowacja i współpraca.

Ten fragment uzupełnia obraz chińskiej dyplomacji wielostronnej. Obok ONZ, BRICS, SCO i G20 ważnym polem pozostaje APEC, gdzie Pekin chce występować jako gospodarz, uczestnik i promotor regionalnej współpracy gospodarczej. W białej księdze Azja-Pacyfik pojawia się jako przestrzeń łączności, innowacji i wspólnego rynku, nie jako zamknięty blok polityczny.

Sztuczna inteligencja w znanej już agendzie Chin

Sztuczna inteligencja nie jest w białej księdze nowo odkrytym tematem. Pekin wpisuje ją w agendę rozwijaną od kilku lat, gdzie technologia łączy się z bezpieczeństwem, etyką, dostępem państw rozwijających się do kompetencji cyfrowych i centralną rolą ONZ. Dokument przywołuje Global AI Governance Initiative, plan budowania zdolności AI „dla dobra i dla wszystkich”, grupę przyjaciół współpracy w tym obszarze, projekt Digital South oraz propozycję utworzenia Światowej Organizacji Współpracy w sprawie Sztucznej Inteligencji.

AI została zestawiona z innymi przestrzeniami, w których brakuje pełnych reguł: cyberprzestrzenią, przepływami danych, morzami, regionami polarnymi i przestrzenią kosmiczną. Chiny opowiadają się za zasadami tworzonymi wielostronnie, z udziałem państw rozwijających się, przy poszanowaniu suwerenności, bezpieczeństwa i prawa do korzystania z nowych technologii. Przy wojskowym użyciu sztucznej inteligencji dokument kładzie nacisk na ludzką kontrolę nad systemami uzbrojenia i unikanie wyścigu zbrojeń.

Klimat, zdrowie i kontakty międzyludzkie

Do katalogu globalnych dóbr publicznych Chiny zaliczają klimat, zdrowie publiczne, bioróżnorodność i wymianę międzyludzką. Biała księga przypomina cele osiągnięcia szczytu emisji CO2 przed 2030 r. i neutralności węglowej przed 2060 r., a także nowe deklaracje klimatyczne do 2035 r. Według dokumentu Chiny podpisały 55 dokumentów współpracy klimatycznej z 43 państwami rozwijającymi się, przeprowadziły ponad 300 programów budowania zdolności i od 2016 r. zapewniły lub zmobilizowały ponad 177 mld juanów finansowania programowego.

W części o zielonych technologiach Pekin podaje, że chińskie produkty wiatrowe, fotowoltaiczne i pojazdy nowej energii trafiają do ponad 200 państw i regionów. Według białej księgi Chiny dostarczają 70 proc. światowego wyposażenia dla energetyki wiatrowej i 80 proc. paneli fotowoltaicznych, a eksport produktów wiatrowych i fotowoltaicznych w latach 2021–2025 pozwolił ograniczyć emisje poza Chinami o około 4,1 mld ton.

W zdrowiu publicznym dokument wskazuje na współpracę z ponad 160 państwami i organizacjami międzynarodowymi. Chiny podają, że wysłały ponad 30 tys. pracowników medycznych do 77 państw i regionów, a pomoc objęła 300 mln pacjentów. Wymieniono też udział w walce z Ebolą, pandemią Covid-19, negocjacjach dotyczących porozumienia pandemicznego i reformie globalnej architektury zdrowotnej.

Wymiana międzyludzka została pokazana przez miasta partnerskie, edukację, turystykę, sport i politykę wizową. Według białej księgi Chiny mają ponad 3 tys. par miast, prowincji i stanów partnerskich z ponad 150 państwami. W 2025 r. 30,08 mln cudzoziemców wjechało do Chin bez wiz, co stanowiło 73,1 proc. wszystkich przyjazdów zagranicznych i oznaczało wzrost o 49,5 proc. rok do roku.

Obszary do szybszych uzgodnień

Końcowy rozdział białej księgi wskazuje tematy, w których Chiny chcą przyspieszyć rozmowy i przełożyć Global Governance Initiative na konkretne ustalenia. Wymieniono reformę międzynarodowej architektury finansowej, sztuczną inteligencję, cyberprzestrzeń, zmiany klimatu, handel i przestrzeń kosmiczną. To te pola mają wracać w kolejnych rozmowach w ONZ, BRICS, Szanghajskiej Organizacji Współpracy, G20, APEC i formatach współpracy z Globalnym Południem.

Źródła

1. Xinhua: China releases white paper on global governance
2. Xinhua: Full text – More Just and Equitable Global Governance
3. Xinhua: chiński pełny tekst białej księgi o globalnym zarządzaniu
4. PDF: More Just and Equitable Global Governance: China’s Principles, Proposals and Actions (Link do dokumentu)

Artykuł Chiny publikują białą księgę o globalnym zarządzaniu i roli ONZ pochodzi z serwisu Wiedza o Chinach.